On Bir Kelime-i Tevhîd’in ism-i A‘zam noktasında îzáhı olan “Onuncu Kelime” وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَد۪يرٌ kelâmının esrârından üçüncüsündeki;

1- İmdâd-ı Vâhidiyyet,

2- Yüsr-i Vahdet,

3- Tecellî-i Ehadiyyet’de ve “Hüve Nüktesi”ndeki işâretlerle “Otuz İkinci Söz”ün “İkinci Mevkıf”ındaki “İkinci Maksad”ında ve “Hátime”sindeki Arabî tefekkürün meâlinde çok esâslı ma‘lûmât olmakla berâber, “Otuz İkinci Söz”ün “İkinci Mevkıf”ının “Üçüncü Maksad”ının “Beşinci İşâret”inde;

“Şu muvâzene ve müfâdele Cenâb-ı Hakk’ın mâsivâya mukábil değil; belki iki nev‘ı tecelliyyât ve sıfâtı var:

“Biri: Vâhidiyyet sırrıyla ve vesâit ve esbâb perdesi altında ve bir kánûn-i umûmî súretinde tasarrufâtıdır.

“İkincisi: Ehadiyyet sırrıyla perdesiz doğrudan doğruya husúsí bir teveccüh ile tasarruftur.”

İşte, Ehadiyyet sırrıyla doğrudan doğruya olan ihsânı ve îcâdı ve kibriyâsı ise; vesâit ve esbâbın mezáhiriyle ellerine ve yüzlerine záhirde gelip görünen âsâr-ı ihsânından ve esbâb ve kibriyâsından daha güzel ve daha yüksektir. Bu hakíkát için aynı eserde iki misâl vardır. Bir küçük misâl de biz ilâve edelim:

Bir ekmeğin meydâna gelmesinde tohum, tarla, ekici, biçici, un hâline getirici, hamurcu ve bir hamuru ekmek kadar parçalara ayırıcı gibi cânlı, cânsız ne kadar çeşitli esbâbdan geçtiği ma‘lûm. Fakat, esbâba bir perde gözüyle bakan mü’min, muvahhid, bu kesreti, vahdet içinde boğulmadan sarâhatle, “Fırıncının eli üstündeki kudret elinden, ya‘nî benim rızkımdan

Lügat: tasarrufât, vâhidiyyet, ehadiyyet, tasarruf, tefekkür, teveccüh, udre(t), kelime, vâhid