kimse yoktur. Zâtında, sıfâtında ve ef‘álinde vâhiddir, birdir.

“Zâtında vâhid” demek, eşyâ-yı mümkine gibi bir takım un­sur ve maddelerden mürekkeb değildir.

“Sıfâtında vâhid” demek, meselâ “hayât, ilim, sem‘, basar, kıdem” gibi sıfatlarında ne Kendisi hîç bir kimseye ve ne hîç bir kimse Kendisine benzemediğinden ibâdete müstehaktır, demektir.

“Cenâb-ı Hak ef‘álinde vâhiddir” demek; her şeyi yaratmakta ortağı ve yardımcısı, benzeri yoktur, olması da muhâldir, yardıma muhtâc değildir.

İşte vâhid, vahdet, vâhidiyyet, vahdet sırrı, sırr-ı vâhidiyyet, ehad, tevhîd, Ehadiyyet ve sırr-ı Ehadiyyet, hep vahdâniyyet sıfatından geliyor. Ma‘nâ-i Kur’ân’ın üçte biri mesâbesinde olan İhlâs-ı Şerîf Sûresi’nde, قُلْ هُوَ اللّٰهُ اَحَدٌ âyeti, Ehad isminin Vâhid isminden daha şümûllü olduğunu ve sikke-i Ehadiyyeti taşıdığını gösterdiği gibi;اَللّٰهُ الصَّمَدُ  âyeti de tuğra-i Samediyyeti gösteriyor.

Ma‘lûmunuz, dersler, umûmiyyetle tevhîdden bahsederler. Ya‘nî, vahdâniyyet delîllerini beyân ederler. Bunlardan ba‘zıla­rına işâret edelim: “On Dördüncü ve On Altıncı Söz”lerde, “Yirmi İkinci Söz”ün “Dördüncü Lem‘a”sındaki her bir zerreden üç pencere, Şems-i Ezelînin nûr-i vahdâniyyetine ve vücûb-i vücûduna açılır diye başlayarak bu üç pencerede ve “Yirmi İkinci Söz”ün “Tecellî-i cemâli gösteren hayât nasıl bir bürhân-ı Ehadiyyettir, belki bir çeşit tecelliyyât-ı vahdettir. Tecelliyyât-ı Celâli izhâr eden memât dahi bir bürhân-ı Ehadiyyettir.” “Onuncu Lem‘a”sında ve “Yirminci Mektûb”un “İkinci Makám”ının