hayvân ve bir meydân-ı imtihân-ı ins ü cândır” deniliyor. Sûre-i İsrâ 44. âyet-i kerîmesinde;

تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ ف۪يهِنَّۜ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪ وَلٰكِنْ لَا تَفْقَهُونَ تَسْب۪يحَهُمْۜ اِنَّهُ كَانَ حَل۪يمًا غَفُورًا. صَدَقَ اللّٰهُ الْعَظِيمُ

âyeti sırrınca; “Bu álemde her şey, kendi lisânı ile Cenâb-ı Hakk’ı zikir ve tesbîh ederler. Fakat, siz anlayamazsınız” âyetine göre, Kur’ân âyetlerinin esrârında ve hakíkat denizlerine dalacak ve içindeki cevherleri alabilecek hâle gelen olursa, her şeyin hâl diliyle yaptıkları tesbîhleri duyarlar ve kendilerini bu zikirháne-i Rahmân’da mükerrem ve ahsen-i takvîmde bir ustabaşı ve bir Hálık’ın mülkü görerek, zikirhánesindeki bütün tesbîhleri dergâh-ı İlâhiyye takdîm ederler. Elláh o mübârek zevâtın zikir ve tesbîhlerine benzer bir súrette bizleri de zikir ve tesbîhlere muvaffak buyursun. Âmîn.

Üçüncü Suâliniz: “Fakat, o vahdet, ne kadar olsa yine kesret içinde bir vahdettir. Hakíkí hitâbı tam te’mîn edemiyor. Onun için, vahdet arkasında Ehadiyyet sikkesi bulunmak lâzımdır. Tâ ki, kesreti hátıra getirmesin. Doğrudan doğruya Zât-ı Akdes’e karşı kalbe yol açsın.”[34] Bunun ve Vahdâniyyetle Ehadiyyetin arasındaki farkın îzáhı?

Elcevâb: Cenâb-ı Hakk’ın sıfat-ı Zâtîsi ki, “vücûd, kıdem, beká, vahdâniyyet, muhálefetün li’l-havâdis ve kıyam bi-nefsihî” olarak altıdır. Bu zâtî sıfatlardan “vahdâniyyet” ki; bir olmaktır. Evet, Elláh birdir. Kendisinden başka ibâdet olunmaya lâyık hîç