Diğer delîller ise, kat‘ıyyeti ifâde etmediğinden tekfîr ve tadlîl için kat‘í hüccet olamaz. Meselâ; mütevâtir olmayan ehâdîs-i Nebeviyye (asm) ve işârât-ı Kur’âniyye delîl-i şer‘í olur. Fakat, zannı ifâde ettiği için, kat‘í hüccet olamaz.

O hâlde, kat‘í hüccetle sâbit olan ancak farzlar ve harâmlardır. Vâcib ve sünneti dahi kat‘í hüccetle isbât edemeyiz. Eğer biz her şeyde, her şer‘í hükümde kat‘í hüccet ve bürhân arasak, o zamân kat‘í hüccet getiremediğimiz için dîn-i mübînin ekser ahkâmına i‘tirâz lâzım gelir. Hâlbuki, bunlar şer‘í delîllerle (meselâ, haber-i vâhid ile icmâ‘ ile) sâbittir.

İşte, ebced hesâbı da, takrîrî sünnet ile sâbit olduğu için, kat‘í hüccet olamaz. (Nitekim, ileride ebced hesâbıyla alâkalı hadîs-i şerîf zikr edilecektir.) Hâşâ, bu demek değildir ki, ebced hesâbının dînde yeri yoktur. Belki, hesâb-ı ebcedî, zannî delîl ile sâbit olduğu için, kat‘í hüccet olamaz. 

Hakáik-ı îmâniyye, esâsât-ı İslâmiyye ve ahkâm-ı dîniyye husúsunda şer‘í delîller dörttür. Bunlar, “Kur’ân, hadîs, icmâ-ı ümmet ve kıyâs-ı fukahâ”dır. Hâkim-i şer‘í, mahkemede şer‘í bir da‘vâda hüküm verirken, şerîatın záhirine göre bu dört delîlde kat‘ıyyeti ifâde eden delîllerle ancak hüküm verir. Bu husúsda, “Hesâb-ı ebcedîye göre böyledir”; veyâ “İlhâmen böyle bildirildi”; veyâhúd da kat‘ıyyeti ifâde etmeyen zannî delîllere dayanarak “Buna göre bu mes’elenin hükmü budur” diyemez. Ya‘nî, ehl-i sünnet ve’l-cemâatın i‘tikádına göre ilhâm, hesâb-ı ebcedî ve delîl-i zannî, záhir ahkâm-ı dîniyyede hüküm husúsunda kat‘í delîl ve hüccet olamaz. Ya‘nî, hâkim-i şer‘í bununla záhir ahkâmda hüküm veremez. Ma‘nevî ahkâmda ve ibâdâtta ise delîldir. Bu durumda, “Hesâb-ı ebcedin veyâ ilhâmın veyâhúd delîl-i zannî ile sâbit olan hükümlerin aslı yoktur veyâ doğru değildir” deyip bunları kabûl etmeyenler, ma‘nen mes’ûldürler. 

Lügat: haber-i vâhid, ehl-i sünnet, mahkeme, hüccet, sünnet, vâcib, vâhid, âmiyy