İşte şu niyyet ve i‘tikád, pek geniş bir şükr-i küllîdir. Nebâtâtın tohumları ve çekirdekleri, onların niyyetleridir.

“Hem meselâ: Kavun, kalbinde nüveler súretinde bi’n-niyyet der ki: ‘Yâ Hálık’ım! Senin esmâ-i hüsnânın nakışlarını yerin bir çok yerlerinde i‘lân etmek isterim.’ Cenâb-ı Hak gelecek şeylerin nasıl geleceklerini bildiği için, onların niyyetlerini bi’l-fiil ıbâdet gibi kabûl eder. ‘Mü’minin niyyeti, amelinden hayırlıdır’, şu sırra işâret eder. Hem,

سُبْحَانَكَ وَ بَِحَمْدِكَ عَدَدَ خَلْقِكَ وَ رِضَاءَ نَفْسِكَ وَ زِنَةِ عَرْشِكَ وَ مِدَادِ كَلِمَاتِكَ  وَ نُسَبِّحُكَ بَِجَم۪يعِ تَسْب۪يحَاتِ اَنْبِيَائِكَ وَ اَوْلِيَائِكَ وَ مَلٰئِكَتِكَ

gibi hadsiz adedle tesbîh etmenin hikmeti şu sırdan anlaşılır. Hem nasıl bir zábit, bütün neferâtının yekûn hizmetlerini kendi nâmına pâdişâha takdîm eder. Öyle de: Mahlûkáta zábitlik eden ve hayvânât ve nebâtâta kumandânlık yapan ve mevcûdât-ı Arzıyyeye halîfelik etmeye kábil olan ve kendi husúsí áleminde kendini herkese vekîl telakkí eden insân, اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُۜ der.

سُبْحَانَكَ بَِجم۪يعِ تَسْب۪يحَاتِ جَ۪ميعِ مَخْلُوقَاتِكَ وَ بِاَلْسِنَةِ جَ۪مِيعِ مَصْنُوعَاتِكََ

der. Bütün mevcûdâtı kendi hesâbına söylettirir. Hem,

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ بِعَدَدِ ذَرَّاتِ الْكَائِنَاتِ وَ مُرَكَّبَاتِهَا

der. Her şey nâmına bir salevât getirir. Çünkü, her şey, nûr-i Ahmedî (asm) ile alâkadârdır. İşte, tesbîhâtta, salevâtlarda hadsiz adedlerin hikmetini anla.” [76]

Lügat: neferât, hadsiz, hikmet, hizmet, küllî, âdiş