kalbinde hissederek huzúr-i kalb ile  سُبْحَانَ اللّٰهِ   kelime-i kudsiyyesi ile i‘lân etse, o Zât-ı Zü’l-Celâl, o tesbîh ve takdîsi tafsílâtlı olarak yapmış gibi ondan kabûl eder.

Cenâb-ı Hak, kulun böyle küllî bir tarzda Kendisini tesbîh ve takdîs etmesine mukábil, ona şu mükâfâtları vereceğini va‘d etmiştir: “Bu kulum, ömrü boyunca, Bana tesbîhâtta bulunmakla meşgúl oldu. Ben, onun bu küllî tesbîhâtına, onu her türlü günâhtan temizlemek, ona kerâmet (şeref) elbiselerini giydirmek ve ebedî olarak ikâmet edilecek yurtta (Cennet’te) misâfir etmek súretiyle karşılık vereceğim. Kulum Beni günün evvelinde, ortasında ve sonunda tenzîh ettiği gibi; Ben de onu ömrünün başı olan dünyâda, ömrünün ortası olan kabir ve berzah áleminde ve ömrünün sonu olan âhiret áleminde günâhlardan temizleyeceğim, korktuklarından emîn, umduklarına nâil edeceğim. Ben, ona kâfîyim.”

İşte, Hazret-i Peygamber (sav)’in, “Kim her farz namâzın ardında on kere سُبْحَانَ اللّٰهِ, on kere de اَللّٰهُ اَكْبَرُ  derse, Cennet’e girer” [72] gibi hadîs-i şerîflerinin bir ma‘nâsı budur.

Tahmîd ise, Cenâb-ı Hakk’ın ni‘metlerine karşı şükür ve hamd etmektir. Meselâ; insân, küre-i Arz sarayının tavanı hükmünde olan semâya ve o tavanın lambaları ve mumdârları olan Güneş, Ay ve yıldızlara baktığı zamân, bunların küllî birer ni‘met ve ikrâm olduğunu anlar.  Bu küllî ni‘metlere karşı, اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ   ile mukábele eder.

Kezâ, cevv-i havâya bakar. Onda bulunan bulut, şimşek, gökgürültüsü, yağmur, kar gibi ni‘metleri görür. Bu ni‘metlere karşı اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ der.

Yeryüzüne bakar. Bir halîçe gibi ayağı altına serildiğini ve muhtâc olduğu me’kûlât, meşrûbât ve maádinin menbaı olduğunu görür. Bu ni‘metlere karşı اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ deyip şükreder. Şâyet insân kâinâtta kendisine ihsân edilen bütün bu ni‘metlere karşı birer birer şükretmeye kalkışsa, ömrü buna kifâyet etmez. Zîrâ,ۜ  وَاِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللّٰهِ لَا تُحْصُوهَا  âyetinin sarâhatiyle, niam-ı İlâhiyye

Lügat: küre-i arz, peygamber, kelime, âhiret, küllî, âhire