semeresidir. Ağacı bâkí ise, meyve gitse de yerine gelen var. Ni‘metin lezzeti içinde, o lezzetten yüz derece daha ziyâde lezzetli bir iltifât-ı rahmeti hamd ile düşünüp,

lezzeti birden yüz derece yapabilirsin. Nasıl ki, bir pâdişâh-ı zî-şânın sana hediyye ettiği bir elma lezzeti içinde yüz, belki bin elmanın lezzetinin fevkınde, bir iltifât-ı şâhâne lezzetini sana ihsâs ve ihsân eder. Öyle de:  لَهُ الْحَمْدُ kelimesiyle, ya‘nî hamd ve şükür ile, ya‘nî ni‘metten in‘ámı hissetmekle, ya‘nî Mün‘ım’i tanımakla ve in‘ámını düşünmekle, ya‘nî O’nun rahmetinin iltifâtını ve şefkatinin teveccühünü ve in‘ámının devâmını düşünmekle; ni‘metten bin derece daha lezîz, ma‘nevî bir lezzet kapısını sana açar.” [71]

Hulâsa: Şu kâinâtta görünen cemâl, kemâl ve ihsânın cümlesi Elláh’tan gelir. Onun için mü’min, cemâl, kemâl ve ihsânât-ı İlâhiyye’ye karşı اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ  demekle mükelleftir.

KÜLLÎ BİR NİYYET VE HADSİZ BİR İ‘TİKÁDLA SÖYLENEN BİR TESBÎH VE TAHMÎD, KÜLLÎ BİR UBÛDİYYET HÜKMÜNE GEÇER

Tesbîh, Cenâb-ı Hakk’ın noksán sıfatlardan münezzeh, kemâl sıfatlarla muttasıf olduğunu ikrâr ve i‘lân etmektir. Meselâ; Cenâb-ı Hak, “Vâcibü’l-Vücûd”dur. Mevcûdât ise, mümkinü’l-vücûddur. Cenâb-ı Hak, “kadîm”dir. Mahlûkát ise, hâdistir. Cenâb-ı Hak, “Bâkí”dir. Mahlûkát ise, fânîdir. Cenâb-ı Hak, “Vâhid”dir. Mevcûdât ise, kesîrdir. Cenâb-ı Hak, “kıyâm bi-nefsihî”dir. Mevcûdât ise, O’nun zâtıyla káimdir. Cenâb-ı Hak, “muhálefetün li’l-havâdis”tir. Mahlûkáttan hîç birine benzemez. Mahlûkát ise, biribirine benzer. Hem Cenâb-ı Hak, hayât sáhibidir. Ölümden münezzehtir. O Zât-ı Akdes, her şeyi bilir. Cehl, O’nun pâk dâmenine yanaşamaz. Her şeye gücü yeter. Acz, O’na árız olamaz. Her sesi işitir, her şeyi görür. Hîç bir şey, O’ndan gizli kalamaz. Mutlak irâde sáhibidir. Her dilediğini yapar. O’nun irâdesine mâni‘ olacak bir güç yoktur. Ve hâkezâ. Bir insân bütün vaktini mezkûr ma‘nâda tesbîh vazífesine hasretse, yine o Zât-ı Akdes’i hakkıyla tesbîh etmiş olamaz, buna ömür kifâyet etmez. Öyle ise, küllî bir niyyet ve hadsiz bir i‘tikád ile o Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un her türlü noksán sıfatlardan münezzeh, her türlü kemâl sıfatlarla muttasıf olduğunu

Lügat: semer(e), teveccüh, ediyye, hadsiz, hediyy, kelime, mezkûr, şefkat, hâdis, küllî, vâcib, vâhid, âdiş