Elláh’ındır. Hamd da bir ni‘met olduğu için o da Elláh’a gider. O hamd de bir hamdi iktizá eder. Ve hâkezâ ilâ nihâye böyle gider.” Kur’ân-ı Kerîm’in ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Şuá‘lar” adlı eserinde bu ince hakíkat şöyle ifâde edilmiştir:

“Mezkûr zulmetleri izâle eden îmân ni‘metine ‘Elhamdü lillâh’ diye edilen hamd dahi bir ni‘met olduğundan, ona da bir hamd lâzımdır. Bu ikinci hamda da üçüncü bir hamd, üçüncüye dördüncü hamd lâzım.  وَهَلُمَّ جَرّاً Demek bir hamd-i vâhidden doğan hamdlerden ibâret gayr-ı mütenâhî bir silsile-i hamdiyye husúle geliyor.” [52]

Üstâd Bedîuzzamân (ra) Hazretleri, وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ âyet-i kerîmesinin tefsîr-i ma‘nevîsi sadedinde şöyle buyuruyor:

“Hamd ü senâ, medih ve minnet O’na mahsústur, O’na lâyıktır. Demek, ni‘metler O’nundur ve O’nun hazînesinden çıkar. Hazîne ise, dâimîdir.” [53]

“Bütün mevcûdâtta sebeb-i medh ü senâ olan kemâlât O’nundur. Öyle ise, hamd dahi O’na áiddir. Ezelden ebede kadar, her kimden her kime karşı gelen ve gelecek medh ü senâ O’na áiddir. Çünkü, sebeb-i medh olan ni‘met ve ihsân ve kemâl ve cemâl, ve medâr-ı hamd olan her şey O’nundur, O’na áiddir. Evet, âyât-ı Kur’âniyyenin işârâtıyla, bütün mevcûdâttan dâimî bir súrette dergâh-ı İlâhiyyeye giden bir ubûdiyyettir, bir tesbîhtir, bir secdedir, bir duádır ve bir hamd ü senâdır ki; dâimî o dergâha gidiyor.” [54]

“Evet, kâinâtta medâr-ı hamd ve şükür olan kasdî in‘ámlar ve ni‘metler, husúsan kan ve fışkı içinden sáfî, temiz, gıdâlı sütü áciz yavrulara göndermek ve ihtiyârî ihsânlar ve hediyyeler ve merhametli ikrâmlar ve ziyâfetler zemîn yüzünü, belki kâinâtı doldurmuş. Onların fiyatı dahi; başta Bismillâh, âhirde Elhamdü lillâh, ortada ni‘mette in‘ámı hissetmek ve Rabbini onun ile tanımaktır. Sen kendi nefsine, mi‘dene, duygularına bak! Ne kadar şeylere, ni‘metlere muhtâcdırlar.

Lügat: merhamet, silsile, bismil, dergâh, ediyye, gönder, hediyy, mezkûr, minnet, silsil, sinin, vâhid