Hem Kur’ân, mezkûr dördüncü ma‘nâ olan, “Kur’ân’da bahsedilen dünyânın dördüncü bir yüzü daha vardır ki; Kur’ân nazarında o yüz mel‘úndur. O da, dünyânın, ehl-i dalâletin hevesâtına bakan yüzüdür” mes’elesini şöyle hulâsa eder: Âyât-ı Kur’âniyye, ehl-i küfür ve dalâletin, mevcûdât-ı áleme ve dünyâya bu bakış tarzını reddeder, tel‘ín eder. Zîrâ, bu gürûh-ı şerîre, mevcûdâta ve dünyâya Sáni‘leri hesâbına değil, hevesât-ı süfliyye-i nefsiyyeleri ve menfaatleri nokta-i nazarında bakıyorlar. Böylece, her şeyi ma‘nen çirkinleştiriyorlar. Dünyânın bu yüzü ise, zevâl ve fenâya mahkûm olduğundan, ehl-i dalâleti şiddetli bir şekilde müteellim ve müteessir eder. Ancak, onlar, záhirî ve súrî bir zevk ve lezzete mübtelâ olduklarından ve ibtál-i his nev‘ınden kendilerinde gaflet sarhóşluğu hâkim olduğundan, muvakkaten hissetmezler. Şâyet bunu hissedebilseler, kalblerinde ve rûhlarında ma‘nevî bir Cehennem ateşini derk edeceklerdir. Fakat, gaflet ve dünyânın sarhóşluğu buna mâni‘ olur. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Lem‘alar” adlı eserinde bu hakíkat şöyle îzáh edilmiştir:

“Ey küfr ü küfrânı dağıtıp neşreden bedbaht rûh! Acabâ, hem rûhunda, hem vicdânında, hem aklında, hem kalbinde dehşetli musíbetlerle musíbet-zede olmuş ve azâba düşmüş bir adamın cismiyle, záhirî bir súrette aldatıcı bir zînet ve servet içinde bulunmasıyla saádeti mümkin olabilir mi? Ona mes‘úd denilebilir mi? Âyâ, görmüyor musun ki, bir adamın cüz’î bir emirden me’yûs olması ve vehmî bir emelden ümîdi kesilmesi ve ehemmiyyetsiz bir işten inkisâr-ı hayâle uğraması sebebiyle tatlı hayâller ona acılaşıyor, şîrîn vaz‘ıyyetler onu ta‘zîb ediyor, dünyâ ona dar geliyor, zindân oluyor. Hâlbuki, senin şeâmetinle, kalbinin en derin köşelerinde ve rûhunun tâ esâsında dalâlet darbesini yiyen ve o dalâlet cihetiyle bütün emelleri inkıtáa uğrayan ve bütün elemleri ondan neş’et eden bir bî-çâre insâna hangi saádeti te’mîn ediyorsun? Acabâ, zâil, yalancı bir Cennet’te cismi bulunan ve kalbi, rûhu Cehennem’de azâb çeken bir insâna mes‘úd denilebilir mi? İşte, sen, bî-çâre beşeri böyle baştan çıkardın, yalancı bir Cennet içinde Cehennemî bir azâb çektiriyorsun.” [603]

“Sözler” adlı eserde ise bu konu şöyle îzáh edilmiştir:

“Şirk ve dalâletin ve fısk ve sefâhetin yolu, insânı nihâyet derecede sukút ettiriyor. Hadsiz elemler içinde nihâyetsiz ağır bir yükü zaíf ve áciz beline yükletir. Çünkü, insân, Cenâb-ı Hakk’ı tanımazsa ve O’na tevekkül etmezse, o vakit insân, gáyet

Lügat: ehl-i dalâlet, nokta-i nazar, cehennem, tevekkül, bedbaht, dehş(e), menfaat, dehşet, hadsiz, mahkûm, mezkûr, teelli, teessi, çirkin, şiddet, şekil