âyet-i kerîmesinde zikredilen mahlûkátın halk ve iádesi ve o iádenin o Zât-ı Kadîr’e gáyet kolay olduğu, semâvât ve Arz’da pek çok yüksek, ulvî ve kudsî evsáfın o Zât’a áid bulunduğu hakíkatleri, birer ihbâr-ı gaybî hükmündedir. Bu gaybî haberleri Kur’ân vâsıtasıyla nev-ı beşere bildirmek, elbette bir mu‘cizedir. Mu‘cize ise, da‘vâ-yı nübüvvetin hakkániyyetine bir delîl-i kat‘ídir. Zîrâ, ümmî bir insânın, bu gibi haberlerden bahsetmesi mümkin değildir. Öyle ise, Hazret-i Muhammed (asm), Resûlulláh’tır. Kur’ân ise, Kelâmulláh’tır.

DÖRDÜNCÜ ÜSLÛB: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, vücûb-i vücûd ve vahdet-i İlâhiyyeyi isbât ederken pek çok aklî delîl serd eder. Bunlar; ihtirâ‘ ve imkân gibi delîllerdir. 

وَهُوَ الَّذ۪ى يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ وَهُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِۜ وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ

âyet-i kerîmesinde zikredilen الْخَلْقَ ta‘bîri ifâde eder ki, bütün mahlûkát yoktan var edilmiştir. Mahlûkátın yoktan var edilmeleri, delîl-i ihtirâı gösterir. Ya‘nî, mevcûdât-ı álemin yoktan yaratılışı, bir Hálık’ın vücûb-i vücûd ve vahdetini isbât eder.

Hem bütün mahlûkát, mümkinü’l-vücûddur. Ya‘nî, tesâviyyü’t-tarafeyndir. Ya‘nî, mahlûkátın vücûda gelmesi ile vücûda gelmemesi arasında bir zarûret yoktur. O hâlde, bu mahlûkátın varlığını yokluğuna tercîh etmek için bir irâde, bir sebeb lâzımdır. Bu ise, bir Mürîd ve Müsebbib’i ister. Bu Mürîd ve Müsebbib’in vücûdu ise mümkin değil, vâcib olması lâzımdır. O da Elláh (cc)’dür. Zîrâ, Elláh, mümkin olan kâinâtın cinsinden olamaz. 

BEŞİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân, “acz-i mutlak, fakr-ı mutlak, şükr-i mutlak ve şevk-ı mutlak” dersini veriyor. Evvelâ, kâinâtın aczini ve fakrını gösterir. Bu súrette, zıddiyyet i‘tibâriyle Elláh’ın kuvvet ve gınâsını isbât eder. Bununla, şükre, ya‘nî îmân ve ubûdiyyete da‘vet eder. Daha sonra o mevcûdât üzerinde zevâl ve fenâ damgasını göstermekle, kalbde bir şefkat ve acımak hissini meydâna getirir. O şefkat sáikasiyle bâkí bir Zât’ı ve bâkí bir álemi bulmaya ve o bâkí Zât’a ve o bâkí áleme karşı bir şevk uyandırır.

İşte, Kur’ân-ı Hakîm, 

Lügat: muhammed, nübüvvet, tarafeyn, elbette, übüvvet, şefkat, imkân, vâcib