“Umum mevcûdât, bir salât-ı kübrâda, bir tesbîhât-ı uzmâda, her táife kendine mahsús salâvat ve tesbîhât ile meşgúl bir cemâat içindeyim.” [597]

“Şuá‘lar” adlı eserde ise, bu konu şöyle îzáh edilmektedir:

“Gördüm ki; kâinât, bir câmi-ı ekber ve bütün mahlûkát táifeleri, bir salât-ı kübrâda cemâat ile her biri kendine mahsús bir ibâdetle ve hâl dili ile bir nev‘í namâz kılıyorlar gibi Ma‘bûd-i Zü’l-Celâl’in muhît rubûbiyyetine karşı çok geniş bir ubûdiyyetle mukábele için her biri umûmun şehâdetlerini ve tevhîdlerini tasdîk eder ki, aynı netîceyi isbât tarzında vaz‘ıyyet alıyorlar diye müşâhede ederken, birden bir perde   daha  açıldı...” [598]

Husúsan ins ve cin táifeleri; îmân, tefekkür, ibâdet ve takvâ vazífesiyle daha fazla mükellef tutulmuşlardır. Zîrâ, onlara verilen kábiliyyet, diğer mahlûkátta yoktur. Vazífesini bitirenler, ölüm yolu ile tekrâr dâire-i kudretten dâire-i ilme geçmektedirler. Haşir sabâhında başta ins ve cin olmak üzere, bütün mahlûkát, tekrâr havl ve kuvvet-i Rabbâniyye, emir ve izn-i İlâhî ile iáde olunup meydân-ı haşre döküleceklerdir. Hesâbdan sonra hîç bir şey yok olmayacak, bütün mahlûkát, Cennet ve Cehennem’de karâr kılacaklardır. Zîrâ, Cennet ve Cehennem, dâru’l-karârdır. [599] Herkes ve her şey, kendisine münâsib olan o iki mahalde tecelliyyât-ı esmâ ve sıfâta âyinedârlık vazífesini yapmak üzere bekáya mazhar olacaktır. Zîrâ, Cennet ve Cehennem, dâru’l-hulûddur. [600]

ÜÇÜNCÜ ÜSLÛB: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, pek çok âyetinde gaybî olan hakáik-ı İlâhiyye ve hakáik-ı kevniyyeden bahsetmekle, Kur’ân Kelâmulláh olduğunu isbât eder.

İşte,

 وَهُوَ الَّذ۪ى يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ وَهُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِۜ وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ۟