bir ism-i İlâhîye, bâ-husús Elláh ismine áiddir. Bu isimlerle muttasıf olan bir Zât-ı Akdes, haşri getirmemekle, mevcûdât-ı álemi adem-i mutlaka atmakla, en büyük kusúru işlemez. Zîrâ, nihâyet derecede bir kemâl, nihâyet derecede bir kusúrla tevfîk edilemez. Öyle ise, haşrin vukúu muhakkaktır.

Hem meselâ: Altıncı Makám-ı Álî olan Makám-ı Inâyet’e delâlet eden

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَٓاؤُ۬كُمْ مِنْ فَضْلِه۪ۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ

âyet-i kerîmesinde geçen insânların geceleyin yatmaları, gündüzleyin ise maíşetlerini te’mîn etmeleri fiillerinde aklın záhirine göre görünen çirkinlikler, nekáis ve kusúrât, tabîat ve eneye áiddir. Gece ve gündüzün halk ve îcâdı, insânın istirâhatini ve maíşetini te’mîn etmesi içindir. Bununla berâber, insân, gece ve gündüzde belâ ve musíbetlere ma‘rûz kalabilir. Bu da, onun günâhı veyâ ihmâli sebebiyledir. İnsân gece veyâ gündüzde bir günâh işlediği zamân, işlediği o günâh, gece ve gündüzün hakkına bir tecâvüzdür. Netîce i‘tibâriyle, onları aleyhine çevirmektir. Demek, kusúr, insâna áiddir. Evet, gece ve gündüzün inkılâbında pek çok güzellikler vardır. Bununla berâber, ba‘zan leyl ü nehârın dönmesinden ba‘zı çirkinlikler zuhûr eder, ba‘zı zararlar meydâna gelir. İşte, bu zarar ve çirkinlik, tabîata áiddir. Ba‘zan da o gece ve gündüz deverânında insân günâh işler. Bu günâh da, insânın irâdesine áiddir.

İnsânların geceleyin yatmaları, gündüzleyin ise maíşetlerini te’mîn etmeleri fiillerinde görünen bütün güzellikler ise, bin bir ism-i İlâhîye, bâ-husús Kerîm ismine áiddir. Bu isimlerle muttasıf olan bir Zât-ı Akdes, haşri getirmemekle, mevcûdât-ı álemi adem-i mutlaka atmakla, en büyük kusúru işlemez. Zîrâ, nihâyet derecede bir kemâl, nihâyet derecede bir kusúrla tevfîk edilemez. Öyle ise, haşrin vukúu muhakkaktır.

Hem meselâ: Yedinci Makám-ı Álî olan Makám-ı Rahmet’e delâlet eden

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ يُر۪يكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَيُحْيى۪ بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

âyet-i kerîmesinde geçen şimşeği irâe etmek, semâdan yağmuru indirmek, yer-