فَسُبْحَانَ اللّٰهِ ح۪ينَ تُمْسُونَ وَح۪ينَ تُصْبِحُونَ ۞ وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَعَشِيًّا وَح۪ينَ تُظْهِرُونَ

âyet-i kerîmelerinde geçen insânların geceye kavuşmaları ve sabâha çıkmalarında, gece ve gündüzün halk ve tedbîrinde aklın záhirine görünen çirkinlikler, nekáis ve kusúrât, tabîat ve eneye áiddir. Hem ba‘zan gece ve gündüzün dönmesiyle semâvî ve Arzí belâ ve musíbetler vukúa gelmektedir. Bu da, insânların küfür ve isyânları sebebiyledir. İnsânların geceye kavuşmaları ve sabâha çıkmalarında, gece ve gündüzün halk ve tedbîrinde görünen bütün güzellikler ise, bin bir ism-i İlâhîye, bâ-husús Mevcûd ve Vâcibü’l-Vücûd gibi esmâya áiddir. Bu isimlerle muttasıf olan bir Zât-ı Akdes, haşri getirmemekle, mevcûdât-ı álemi adem-i mutlaka atmakla, en büyük kusúru işlemez. Zîrâ, nihâyet derecede bir kemâl, nihâyet derecede bir kusúrla tevfîk edilemez. Öyle ise, haşrin vukúu muhakkaktır.

Hem meselâ: İkinci Makám-ı Álî olan Makám-ı Sıfât’a delâlet eden 

يُخْرِجُ الْحَىَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ وَيُحْيىِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ

âyet-i kerîmesinde geçen ihyâ ve imâte fiillerinde aklın záhirine göre görünen çirkinlikler, nekáis ve kusúrât, tabîat ve eneye áiddir. Bu fiillerde görünen bütün güzellikler ise, bin bir ism-i İlâhîye, bâ-husús Hay ve Muhyî gibi esmâya áiddir. Bu isimlerle muttasıf olan bir Zât-ı Akdes, haşri getirmemekle, mevcûdât-ı álemi adem-i mutlaka atmakla, en büyük kusúru işlemez. Zîrâ, nihâyet derecede bir kemâl, nihâyet derecede bir kusúrla tevfîk edilemez. Öyle ise, haşrin vukúu muhakkaktır.

Hem meselâ: Üçüncü Makám-ı Álî olan Makám-ı Ekser-i Esmâ’ya delâlet eden 

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَٓا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ

âyet-i kerîmesinde ifâde edildiği gibi, Elláh (cc), insânı topraktan yaratmıştır. İnsânın hılkatinde aklın záhirine görünen çirkinlikler, nekáis ve kusúrât, insânın