edin. Nekáis ve kusúrâtı ise, tabîat ve enâniyyet-i insâniyyeye verin.

Hem, وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ âyet-i kerîmesi ifâde ediyor ki; bu dokuz makámı ders veren âyet-i kerîmelerde görünen bütün yüksek sıfatlar ve güzel isimler, yalnız ve yalnız Elláh’ındır. Bu yüksek sıfatlar ve güzel isimler, âyet-i kerîmelerde bahsi geçen mahlûkáta áid olamaz. Zîrâ, mahlûkáta áid olan, yalnız “acz, fakr, naks ve kusúr”dur. 

وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ âyet-i kerîmesinin bir ma‘nâsı da şudur ki: Misâllerde geçen bütün güzel vasıflar, kemâl sıfatlar Elláh’a áiddir. Misâllerde görünen çirkin vasıflar ve nâkıs sıfatlar ise, ya insânın enesine ya da kâinâtın tabîatına áiddir. Bu ma‘nâyı ihtár için, Kur’ân-ı Mü’cizu’l-Beyân, hemen bir sonraki âyet-i kerîmede şöyle buyurur:

ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلًا مِنْ اَنْفُسِكُمْۜ هَلْ لَكُمْ مِنْ مَا مَلَكَتْ اَيْمَانُكُمْ مِنْ شُرَكَٓاءَ ف۪ى مَا رَزَقْنَاكُمْ فَأَنْتُمْ ف۪يهِ سَوَٓاءٌ تَخَافُونَهُمْ كَخ۪يفَتِكُمْ اَنْفُسَكُمْۜ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْاٰيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

“(Elláhu Teálâ, vahdâniyyetini kendi nefsinizden bir misâlle size beyân eder. Şöyle ki: Sizin mülk-i yemînle mâlik oldu­ğunuz köle ve câriyelerinizden, Bizim size verdiğimiz rızıkta size şerîk olan var mı ki; siz o rızıkta onlarla müşterek ve müsâvî ola­sınız? Siz kendi nefsinizden ve hür olan emsâlinizden korktuğunuz gibi, onlardan da korkasınız?) Böyle şey olur mu? Ya‘nî, memlûk, mâlike müsâvî olur mu? Hayır. Köle ve câriyeleriniz sizinle rızıkta (mal, evlâd, nâmûs gibi şeylerde) müşterek olsalar, buna râzı olur musunuz? Elbette râzı olmazsınız. Şu hâlde, Elláhu Teálâ, kullarının kendisine şerîk olmalarına nasıl râzı olur? Böyle bir şeyi nasıl i‘tikád edersiniz? (İşte, böylece, akıl sáhibi olan kavim için, Biz, vahdâniyyetimize delâlet eden delîlleri tafsíl ederiz.)” [594]

Meselâ; bu âyet-i kerîmede geçen misâlde, “insânların, kendi cinslerinden