arkasında altı sıfât-ı selbiyye görünür. Bu ise, bir Zât-ı Vâcibü’l-Vücûdun vücûdunu ve vahdetini isbât eder.

Biraz daha derinden tedkíkát yapılsa, mezkûr âyet-i kerîmelerde geçen âsâr ile bin bir ism-i İlâhî isbât edilir. Çünkü, bu âyet-i kerîmeler, ma‘nâ cihetiyle bütün kâinâtı içine almıştır. Bu âyet-i kerîmelerde geçen ne kadar güzel ve yüksek evsáf varsa, hepsi Cenâb-ı Hakk’a hás ve mahsústur.

Evet, Kur’ân-ı Hakîm, herhangi bir eseri nazara verir vermez, hemen o eserin arkasında fiili, fiilin arkasında da fâili gösterir. Ya‘nî, Kur’ân, kâinâtı eline aldığı zamân, kâinâta kâinât hesâbına bakmıyor. Hemen eserin arkasında fiile, fiilden fáile intikál ettiriyor. Demek, “Bir Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd var ki, bu fiilleri yapıyor” diye ifâde ediyor. Peki, o Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd, hangi sıfatlara sáhib olması lâzımdır? Elbette, “hayât, ilim, sem‘, basar, irâde, kudret ve kelâm” denilen yedi sıfâtı olmazsa, bu fiillerin hîç birisini yapamaz. Bu sıfatların Kendisinde bulunması zarûrîdir. Sıfât-ı seb‘a ise; “vücûd, kıdem, beká, vahdâniyyet, muhálefetun li’l-havâdis ve kıyâm bi-nefsihî” denilen altı sıfât-ı selbiyyeyi iktizá eder.

Cenâb-ı Hak, kâinâtta mahfî olan esmâ ve sıfât-ı kudsiyyesini insânlara ta‘rîf etmek için,

وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ âyet-i celîlesini indirmiştir. Zîrâ, bu âyet-i kerîme ifâde eder ki: “Semâvât ve Arz’da tezáhür eden bütün yüksek ve güzel sıfatlar, isimler ve fiiller, yalnız ve yalnız O Zât-ı Akdes’e áiddir.” Âyet-i kerîmede geçen وَلَهُ ta‘bîri, hasrı ifâde eder. Ya‘nî, semâvât ve Arz’da tezáhür eden bütün yüksek sıfatlar ve güzel isimler, yalnız o Zât-ı Akdes’e áiddir. Záhir-i aklın gördüğü eşyâdaki çirkinlikler ise, kâinâttaki tabîata ve insândaki eneye áiddir.

Demek, bu âyet-i kerîme, فَسُبْحَانَ اللّٰهِ ح۪ينَ تُمْسُونَ وَح۪ينَ تُصْبِحُونَ âyet-i kerîmesinin illetini bildiriyor. Ya‘nî, mâdem bütün yüksek sıfatlar ve güzel isimler Elláh’ındır. Bütün nekáis ve kusúrât ise, tabîat ve insâna áiddir. Öyle ise, o Zât-ı Akdes’i gece ve gündüz tesbîh edin. Ya‘nî, O’nu zâtıyla, şuûnuyla, sıfâtıyla, esmâsıyla ve ef‘áliyle takdîs edin. Bütün nekáisten müberrâ ve kusúrâttan muallâ olduğunu i‘lân 

Lügat: elbette, udre(t), mezkûr, çirkin, dilir, sinin, vâcib