lerin arkasında bin bir ism-i İlâhî, bâ-husús “Hâkim, Hakîm ve Hakem” isimleri gizlidir. Bu isimler, bir Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un vücûb-i vücûd ve vahdetine ve haşri getireceğine delâlet eder. Bununla berâber, bu isimler, bu makámda asıldır. Diğer isimler ise tebeí olarak tecellî eder. Zîrâ, bu fiiller, pek çok esmânın tecellîsiyle ancak tahakkuk eder.

İşte, وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ cümlesi ifâde eder ki; semâ ve Arz’ın yoktan îcâd edilmeleri, emr-i İlâhî ile káim olmaları üzerinde tezáhür eden bütün ef‘ál, esmâ, sıfât ve şuûnâtın cümlesi Elláh’a mahsústur.

Hem meselâ: Dokuzuncu Makám-ı Álî olan Makám-ı Adâlet’e delâlet eden 

وَلَهُ مَنْ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ âyet-i kerîmesinde geçen “semâvât ve Arz’ın evâmir-i İlâhiyyeye itáat etmeleri, zerrece hadlerinden tecâvüz etmemeleri” birer fiildir. Semâvât ve Arz’da tezáhür eden bu fiillerin arkasında bin bir ism-i İlâhî, bâ-husús “Ádil” ismi gizlidir. Bu isim, bir Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un vücûb-i vücûd ve vahdetine ve haşri getireceğine delâlet eder. Bununla berâber, bu isim, bu makámda asıldır. Diğer isimler ise tebeí olarak tecellî eder. Zîrâ, bu fiiller, pek çok esmânın tecellîsiyle ancak tahakkuk eder.

İşte,وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ cümlesi ifâde eder ki; semâvât ve Arz ve onlarda bulunan bütün mevcûdâtın evâmir-i İlâhiyyeye münkád olmaları fiili üzerinde tezáhür eden bütün ef‘ál, esmâ, sıfât ve şuûnâtın cümlesi Elláh’a mahsústur.

Demek, ef‘ál, esmâ ve sıfât-ı İlâhiyye biri birisiz olmaz, biribirine bakar, biribirini tazammun eder ve biribirini isbât eder.

Hulâsa: Mezkûr “Dokuz Makám”ı ifâde eden âyet-i kerîmelerde geçen bir kısım evsáf-ı İlâhiyyeyi nazara verdik. Bu evsáf isbât eder ki; yerde ve gökte ne kadar yüksek evsáf varsa, hepsi Elláh’a mahsústur. Zîrâ, kâinâtta görünen eserlerin arkasında gizli fiiller vardır. Bu gizli olan her bir fiilin arkasında bir fâil, ya‘nî bir isim saklıdır. Esmânın arkasında yedi sıfât-ı sübûtiyye, yedi sıfâtın