ların geceleyin uyumalarında, gündüzleyin rızıklarını te’mîn etmelerinde, gece ve gündüzün inkılâbında tezáhür eden bütün ef‘ál, esmâ, sıfât ve şuûnâtın cümlesi Elláh’a mahsústur.

Hem meselâ: Yedinci Makám-ı Álî olan Makám-ı Rahmet’e delâlet eden

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ يُر۪يكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَيُحْيى۪ بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

âyet-i kerîmesinde zikri geçen “havf ve tama‘ için şimşeği irâe etmek, semâdan yağmuru indirmek, o yağmur vâsıtasıyla ölmüş ve kurumuş olan yeryüzünü ihyâ etmek” birer fiildir. Semâvât ve Arz’da tezáhür eden bu fiillerin arkasında bin bir ism-i İlâhî, bâ-husús “Rahîm” ismi gizlidir. Bu isim, bir Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un vücûb-i vücûd ve vahdetine ve haşri getireceğine delâlet eder. Bununla berâber, bu isim, bu makámda asıldır. Diğer isimler ise tebeí olarak tecellî eder. Zîrâ, bu fiiller, pek çok esmânın tecellîsiyle ancak tahakkuk eder.

     İşte, وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ cümlesi ifâde eder ki; şimşeği irâe etmek, semâdan yağmuru indirmek ve o yağmur vâsıtasıyla küre-i Arz’ı ihyâ etmek fiilleri üzerinde tezáhür eden bütün ef‘ál, esmâ, sıfât ve şuûnâtın cümlesi Elláh’a mahsústur.

Hem meselâ: Sekizinci Makám-ı Álî olan Makám-ı Hikmet’e delâlet eden

  وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِاَمْرِه۪ۜ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْضِ اِذَٓا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ

âyet-i kerîmesinde bahsi geçen “semâ ve Arz” birer eserdir. “Semâ ve Arz’ın ve içlerindeki mevcûdâtın bir emirle yoktan îcâd edilmeleri, el-pençe durarak Elláh’ın emrini beklemeleri, her emrine itáat etmeleri ve kıyâmları” birer fiildir. Semâvât ve Arz’ın, Elláh’ın emrine imtisâl etmelerinin bir delîli de gökten yağmurların inmesi, yerden otların bitmesidir ki; bütün bunlar, -ta‘bîri câizse- bir emirle meydâna gelir, bir işâretle vücûd bulur. Semâvât ve Arz’da tezáhür eden bu fiil-