Hem meselâ: Beşinci Makám-ı Álî olan Makám-ı Ulûhiyyet’e delâlet eden 

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ

âyet-i kerîmesinde geçen “semâvât ve Arz’ı halk etmek, insânların renklerini ve dillerini ayrı ayrı yaratmak” birer fiildir. Semâvât ve Arz’da tezáhür eden bu fiillerin arkasında bin bir ism-i İlâhî, bâ-husús “Elláh” ismi gizlidir. Bu isim, bir Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un vücûb-i vücûd ve vahdetine ve haşri getireceğine delâlet eder. Bununla berâber, bu isim, bu makámda asıldır. Diğer isimler ise tebeí olarak tecellî eder. Zîrâ, semâvât ve Arz’ı halk etmek, renkleri ve dilleri yaratmak fiilleri, pek çok esmânın tecellîsiyle ancak tahakkuk eder.

İşte, وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ  cümlesi ifâde eder ki; semâvât ve Arz, elsine ve elvân eserleri üzerinde tezáhür eden bütün ef‘ál, esmâ, sıfât ve şuûnâtın cümlesi Elláh’a mahsústur.

Hem meselâ: Altıncı Makám-ı Álî olan Makám-ı Inâyet’e delâlet eden

  وَمِنْ اٰيَاتِه۪ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَٓاؤُ۬كُمْ مِنْ فَضْلِه۪ۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ

âyet-i kerîmesinde geçen “insânların geceleyin uyumaları, gündüzleyin ise Elláh’ın fazl u kereminden maíşetlerini te’mîn etmeleri, gece ve gündüzün inkılâbı” birer fiildir. Gece ve gündüzde tezáhür eden bu fiillerin arkasında bin bir ism-i İlâhî, bâ-husús “Kerîm” ismi gizlidir. Bu isim, bir Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un vücûb-i vücûd ve vahdetine ve haşri getireceğine delâlet eder. Bununla berâber, bu isim, bu makámda asıldır. Diğer isimler ise tebeí olarak tecellî eder. Zîrâ, bu fiiller, pek çok esmânın tecellîsiyle ancak tahakkuk eder.

İşte, وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ  cümlesi ifâde eder ki; insân