وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى “En yüce sıfatlar, yalnız Elláh’a mahsústur” [591] buyruluyor. Ya‘nî, bu temsîlde görünen yüksek sıfatlar, Elláh’ındır. Temsîlde geçen Elláh’ın şuûnâtına muvâfık düşmeyen sıfatlar ise, temsîldeki misâle áiddir. Meselâ; اَلرَّحْمٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوٰى “Rahmân, Arş üzerine istivâ buyurdu” [592] âyet-i kerîmesinde, Cenâb-ı Hakk’ın kâinâtta olan tasarrufunun keyfiyyeti, bir sultánın taht-ı saltanatında yaptığı tasarrufla tasvîr ve teşbîh edilmiştir. Bu temsîlde ifâde edilen, sultánın tek başına memleketi tedbîr ve idâre etmek sıfatı, Cenâb-ı Hakk’a áiddir. Bununla berâber, Cenâb-ı Hak, o sultán gibi, bir tahta oturmaktan münezzehtir.

Mâdem temsîller, yüksek hakíkatleri akla takrîb etmek içindir. Cenâb-ı Hak da Kur’ân-ı Kerîm’de pek çok temsîlleri zikrediyor ki; nev-ı beşer, o yüksek hakíkatleri anlasın. Yoksa, o misâller, hakíkí ma‘nâda Elláh’ın sıfât ve şuûnâtını ifâde edemez. Bunun içindir ki; Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى  “En yüce sıfatlar, yalnız Elláh’a mahsústur” [593] ifâdesini kullanır. Nasıl ki; Elláh’ın sıfât ve şuûnâtı, mevcûdât-ı álemin sıfât ve şuûnâtı cinsinden değildir ve onlara benzemez. Aynen öyle de, yüksek hakíkatleri zihne takrîb etmek için zikredilen misâllerde dahi ba‘zı sıfatlar geçmektedir. O misâllerdeki yüksek sıfatlar Elláh’a áiddir. Nâkıs sıfatlar ise, temsîlde zikredilen misâle áiddir.

Buraya kadar zikredilen ve “Dokuz Álî Makám”ı ifâde eden mezkûr âyet-i kerîmelerin sonunda, وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ cümlesinin zikredilmesi ihtár eder ki; bu âyetlerde geçen bütün meseller, ya‘nî ef‘ál, esmâ, sıfât ve şuûnât, Elláh’a mahsústur.

 Meselâ: Birinci Makám-ı Álî olan Makám-ı Mevcûdiyyet-i İlâhiyyeye delâlet eden 

Lügat: keyfiyyet, memleket, saltanat, tasarruf, birinc, mezkûr, sinin