Öyleyse, لَيْسَ كَمِثْلِه۪ شَىْءٌ وَهُوَ السَّم۪يعُ الْبَص۪يرُ  “O Zât-ı Akdes’in ef‘ál, esmâ, sıfât, şuûn ve zâtında şerîki yoktur. O her sesi işitir, her şeyi görür”[590] âyet-i kerîmesinde geçen مِثْلِ kelimesinden murâd; tevhîd-i ef‘ál, tevhîd-i esmâ, tevhîd-i sıfât, tevhîd-i şuûndur. Ya‘nî, o Zât-ı Akdes’in ef‘álinde, esmâsında, sıfâtında, şuûnâtında şerîki yoktur. Demek, şu kâinâtta tecellî eden bütün ef‘ál, esmâ, sıfât ve şuûn, o Zât-ı Akdes’e áiddir.

Dünyâda vücûd sâhasına çıkan her mevcûdu ilk def‘a yaratıp onu nizám ve intizám altına almak, nasıl Cenâb-ı Hakk’a mahsús ise; Kıyâmet’ten sonra mevcûdât-ı álemi fenâya gönderdikten sonra dâr-ı âhiret nâmı altında âhirette yeni bir álemi kurup mevcûdâtı o álemde toplamak da ancak O’na hástır. Mevcûdâtı ilk yarattığın­da bir misâl ve model yoktu. İkinci yaratmasında ise, hem misâl, hem de mo­del vardır. Gerçi, Elláh için misâl ve model söz konusu değilse de, inkârcı­ların ve şübhecilerin tefehhümlerini kolaylaştırmak için âyette bir mesel zikredilmiştir. Ya‘nî, size göre, bir işi ikinci def‘a yapmak, ilk def‘a yapmaktan daha kolaydır. Eğer yaratmakta bir güçlük ve imkânsızlık olsaydı, o takdîrde ilk kez yaratmak, ikinci kez yaratmaya nisbeten çok daha zor olurdu. Hâlbuki, Cenâb-ı Hakk’a göre bir güçlük ve imkânsızlık hîç bir zamân söz konusu değildir ve olamaz da…

İşte, bu temsîlde görünen bütün güzelliklerin Elláh’a áid olduğunu, naks ve kusúrun ise álemde tabîata, insânda eneye áid olduğunu beyân etmek için

 وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ  ifâdesi kullanılmıştır. Evet, her ne kadar bize göre bir işi ikinci def‘a yapmamız, birinciye nisbeten daha kolaydır. Bununla berâber, o ikinci def‘a yapmakta da bizim için bir zorluk vardır. Zîrâ, bizim ilim ve kudretimiz, -içlerine zıdları girdiği için- cüz’î ve nâkıstır. Cenâb-ı Hak hakkında ise, böyle bir şey düşünülemez. Zîrâ, başta ilim ve kudret olmak üzere, O’nun sıfatlarına zıdları tedâhul etmediği için, küllî ve kâmildir.

Kur’ân-ı Kerîm, yüksek hakíkatleri zihne takrîb etmek için temsîller zikrediyor. Kur’ân’da

Lügat: nisbeten, tefehhüm, udre(t), birinc, gönder, kelime, nisbet, âhiret, gerçi, imkân, inkâr, kâmil, küllî, âhire, şübhe