neş’ten, kimi zerreleri topraktan, kimi zerreleri sudan ve hâkezâ álemin her tarafından getirip, o cesedde o zerrâtı emr-i كُنْ فَيَكُونُ ile yerleştiren bir Alîm-i Kadîr’e, “Vücûdda yerleşen ve vazífesini ve yerini bilen, biribirine alışan zerreleri vefât ile dağıttıktan sonra ikinci kez tekrâr nasıl toplar?” denilebilir mi? İnsân öldüğü zamân o zerreler hepsi dağılır, bir kısmı Güneş’e, bir kısmı havâya, bir kısmı suya, bir kısmı da toprağa inkılâb eder. Haşir sabâhında emr-i İlâhî ile her zerre, kendi yerine gelir yerleşir. Demek, haşr-i cismânî haktır ve vukú‘ bulacaktır.

“İşârâtü’l-İ‘câz” adlı tefsîrde şöyle deniliyor:

“Neş’e-i ûlâya dikkat edenin, neş’e-i uhrâ hakkında tereddüdü kalmaz. Peygamber aleyhissalâtü vesselâmın emrettiği gibi: ‘Neş’e-i ûlâyı gören adam, neş’e-i uhrâyı inkâr edebilir mi?’ Çünkü, ikinci teşekkül, ya‘nî ikinci yapılış; birinci teşekkülden daha kolaydır. Bunu yapan, onu daha kolay yapar.

“Meselâ: Bir fırka askerin ilk teşekkülünde, efrâdın biribiriyle ünsiyyetleri, muárefeleri olmadığından ve ta‘lîm ve terbiye görmemeleri yüzünden, yontulmamış taşlar gibi olduklarından, o efrâd o fırkanın bünyesinde yerleştirilinceye kadar çok zahmetler vardır. Fakat, ba‘de’t-teşekkül terhís edilip de bir daha taht-ı silâha da‘vet edildiği zamân, pek kolay ictimâ‘ eder ve fırkayı teşkîl ederler. Bu teşekkül, evvelki teşekkülden daha kolay olur.

“Kezâlik, biribiriyle ülfet peydâ eden ve her birisi yerini tanıyan ve bir derece yontulmuş taşlar gibi kesb-i letáfet eden bedenin zerrâtı, ölüm ile dağıldıktan sonra; haşirde Hálık’ın izniyle, İsrâfîl’in borusuyla o zerrât-ı asliyye ve esâsiyye ictimâa da‘vet edildikleri zamân, pek kolay ictimâ‘ ederler ve beden-i insânîyi yine eskisi gibi teşkîl ederler. Maahâzâ, kudret-i ezeliyyeye nisbeten en büyük, en küçük gibidir; hîç bir şey o kudrete ağır gelemez.” [586]

Demek, bir kumandân var, yeniden orduları teşkîl ediyor. Ordulara emir ve yasaklarını teblîğ ediyor. Ordular da onu dinliyor. Böyle bir kumandân, “Harb esnâsında paydos emrini almış veyâ bir borazan sesiyle istirâhate çekilmiş olan orduyu nasıl bir araya toplar?” denilir mi? Elbette denilmez.

İşte, her bir insânın vücûdu bir ordugâh gibidir. O vücûdlara giren zerrâtın

Lügat: peygamber, ezeliyye, nisbeten, tereddüd, teşekkül, vesselâm, elbette, ordugâh, terbiye, udre(t), birinc, dikkat, nisbet, inkâr