meşakkat gibi aklın záhirine hóş gelmeyen kusúrât vücûda geliyor. Tekvînen ve teklîfen vücûda gelen bu kusúrâttan Cenâb-ı Hakk’ı takdîs ve tenzîh etmek için, tekvînen ve teklîfen tesbîh emredilmiştir.

ON DÖRDÜNCÜ MES’ELE

Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ cümlesinde ise, tahmîd vazífesini mekâna bağladı. Zîrâ, semâvât ve Arz záhiren sâbit olduğundan, semâvât ve Arz’ın ve bunlarda bulunan cümle mahlûkátın hamdi de sâbittir. Ya‘nî, yerde ve gökte bulunan her şey ni‘mete mazhardır. Ni‘met de sâbit olarak görünüyor. Bu sebeble, tahmîd vazífesini, tebeddül ve tegayyürü ifâde eden zamâna bağlamadı. Semâvât ve Arz’da bulunan her ni‘mette Mün‘ım, her san‘atta Sáni‘ bedâheten görünür. Bu ise hamdi ister. Bu sebeble Kur’ân, tekvînen ve teklîfen hamdi emreder.

 ON BEŞİNCİ MES’ELE

  وَلَهُ الْحَمْدُ cümlesinde لَهُ kelimesi haberdir. Haberin (câr ve mecrûrun) takdîmi ise, hasrı ifâde eder. الْحَمْدُ kelimesinde bulunan ال-ı istiğrâk, hamdin bütün aksâmını ihtivâ eder. “Ne kadar hamd varsa” ma‘nâsını ifâde eder. لَهُ kelimesinin  takdîmi ise, hamdin bütün aksâmının yalnız Cenâb-ı Hakk’a áid olduğunu beyân eder. 

ON ALTINCI MES’ELE

وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ

cümlesinin, mu‘terize (ara cümle) olarak zikredilmesinde şöyle bir ma‘nâ mevcûddur: Bu cümleden sonra gelen