dede ise, sâdece terkîb söz konusudur. Durum böyleyken, ne oluyor da yeniden var etmeyi Elláh için daha zor görüyorlar? Hâlbuki, bu, diğerine nisbeten daha kolaydır. Bu ma‘nâya göre de, عَلَيْهِ kelimesindeki zamîr Elláh’a râci‘dir.

Üçüncü Vecih: Bu cümlede geçen اَهْوَنُ kelimesi, ism-i tafdîl ma‘nâsındadır. “Daha kolay” demektir. عَلَيْهِ kelimesindeki zamîr ise, الْخَلْقَ kelimesine râci‘dir. Bu durumda, bu cümlenin ma‘nâsı şöyle olur: “İáde, mahlûkát açısından, ibdâ‘dan daha kolaydır.” Çün­kü, onlara sâdece bir def‘a çağrıda bulunulacak, onlar da kabirlerinden kal­kacaklardır. Onlara, “Olun!” denilecek, onlar da hemen oluvereceklerdir. İşte, onların bir sayha ile dirilmeleri, bir damla meniden kan pıhtısına, et parçasına, tâ hılkat-i insâniyyeye kadar olan merhale merhale yaratılmalarından daha kolaydır.

DÖRDÜNCÜ MES’ELE

Birinci veche göre; وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ  âyet-i kerîmesinin ma‘nâsı şöyle olur:

“Elláhu Teálâ’nın, semâvât ve Arz’da tezáhür eden ibdâ‘ ve iáde gibi fiilleri yücedir. Her türlü naks ve kusúrdan berîdir. Mutlak ve muhîttir. O’nun azametine göredir.” Bu durumda, âyet-i kerîmede geçen الْاَعْلٰى kelimesi ism-i tafdîl ma‘nâsında değildir.

Son iki veche göre ise;  وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ  âyet-i kerîmesinin ma‘nâsı şöyle olur:

“Elláhu Teálâ, semâvât ve Arz’da tezáhür eden ibdâ‘ ve iáde gibi fiillerini, -idrâkinize göre- sizin fiillerinize teşbîh etmiş ve onlara göre misâl vermiştir. Çünkü, hakíkatte böyle bir teşbîh câiz değildir. Bununla berâber, O’nun fiilleri, en yücedir. Zîrâ, O’nun fiillerinde naks ve kusúr yoktur. Sizin fiillerinizde ise naks ve kusúr vardır.” Bu durumda, âyet-i kerîmede geçen الْاَعْلٰى kelimesi, ism-i tafdîl ma‘nâsındadır ve bu tafdil, beşerin idrâkine göredir. 

Lügat: nisbeten, merhale, sayh(a), birinc, kelime, nisbet, tafdil, sinin