ÜÇÜNCÜ MES’ELE

Âyet-i kerîmede geçen وَهُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِ cümlesinin üç vechi vardır:

Birinci Vecih: Bu cümlede geçen اَهْوَنُ kelimesi, ism-i tafdîl ma‘nâsında değildir. Sıfat-ı müşebbehe olan هَيِّنٌ “kolay” ma‘nâsındadır. [580] Elláh hakkında, “daha kolay, daha zor” gibi ifâdeler kullanmak câiz değildir. Çünkü, Elláhu Teálâ için kolay olmayan bir şey yoktur. Zîrâ, kudret-i İlâhiyye, Cenâb-ı Hakk’ın lâzıme-i zarûriyye-i Zâtiyyesi olduğu için, onda derecât ve merâtib olamaz. Cenâb-ı Hak, ilminde mevcûd olan bir şeye “Ol!” deyince, murâd ettiği şey hemen oluverir. [581] Dâire-i ilimden, dâire-i kudrete çıkar. O’nun kudreti karşısında hîç bir şey diğerinden daha zor veyâ kolay değildir. عَلَيْهِ kelimesindeki zamîr, Elláh’a râci‘dir. Bu durumda, bu cümlenin ma‘nâsı şöyle olur: “Mahlûkátın iádesi, O’na (Elláh’a) gáyet kolaydır.” [582] Nitekim, Abdullah b. Mes‘úd’un kırâatine göre  هَيِّنٌ وَهُوَ عَلَيْهِ şeklindedir.

İkinci Vecih: Bu cümlede geçen اَهْوَنُ kelimesi, ism-i tafdîl ma‘nâsındadır. “Daha kolay” demektir. Bu durumda, bu cümlenin ma‘nâsı şöyle olur: “Sizin idrâk ve takdîrinize göre, Elláh’ın mahlûkátı iáde etmesi, bidâyeten halk etmesinden O’na daha kolaydır.” Bu ma‘nâ, âyât-ı Kur’âniyyeye muhátab olan nev-ı beşerin tasavvuruna göre, ve insânların “İkinci def‘a var etme, ilk def‘a var etmeden daha kolaydır” şek­lindeki idrâklerine göredir. Çünkü, bir şeyi ilk def‘a yapan kimseye, bu şey güç gelir. Fakat, bu işi tekrâr yaptığında daha kolay gelir.

Cenâb-ı Hak, haşr-i cismânîyi inkâr eden kâfirlerin akıllarına bu mes’eleyi takrîb etmek için, darb-ı mesel tarîkıni ihtiyâr etmiştir. Zîrâ, insânların akıl ölçüsüne göre, yoktan var etmek, bozulup dağılanın var edilmesinden daha zordur. Çünkü, ibdâ‘da parçalar yaratılmış ve onlar terkîb hâline getirilmiştir. İá-

Lügat: bidâyeten, abdullah, tasavvur, bidâyet, udre(t), birinc, kelime, inkâr, kâfir, sinin