hakkını vermektir. Şu kısım adâlet, bu dünyâda bedâhet derecesinde ihâtası vardır. Çünkü, ‘Üçüncü Hakíkat’ta isbât edildiği gibi; her şeyin isti‘dâd lisânıyla ve ihtiyâc-ı fıtrî lisânıyla ve ıztırâr lisânıyla Fâtır-ı Zü’l-Celâl’den istediği bütün matlûbâtını, ve vücûd ve hayâtına lâzım olan bütün hukúkunu mahsús mîzânlarla, muayyen ölçülerle bi’l-müşâhede veriyor. Demek, adâletin şu kısmı, vücûd ve hayât derecesinde kat‘í vardır.

“İkinci kısım menfîdir ki, haksızları terbiye etmektir. Ya‘nî, haksızların hakkını, ta‘zîb ve tecziye ile veriyor. Şu şık ise, çendân tamâmıyla şu dünyâda tezáhür etmiyor. Fakat, o hakíkatın vücûdunu ihsâs edecek bir súrette hadsiz işârât ve emârât vardır. Ezcümle: Kavm-i Ád ve Semûd’dan tut, tâ şu zamânın mütemerrid kavimlerine kadar gelen sille-i te’dîb ve tâziyâne-i ta‘zîb, gáyet álî bir adâletin hükümrân olduğunu hads-i kat‘í ile gösteriyor.” [577]

Bu “Dokuzuncu Makám” kat‘í olarak isbât etti ki; haşir vardır ve vukú‘ bulacaktır. Haşir demek, Cenâb-ı Hakk’ın hâkimiyyetinin ve adâletinin ap açık tezáhürü demektir. Ya‘nî, bu dâr-ı imtihân olan dünyâdan başka bir yerde, bir mahkeme-i kübrâ kurulacak. Bütün mevcûdât, bâ-husús insânlar, orada küçük-büyük her amelinden hesâba çekilecek. Cenâb-ı Hak, o gün Hâkim-i Ádil ismiyle tecellî edecek. Cebrâîl (as), münâdî (mübâşir) olarak halkı hesâba çağıracak. Hîç kimseye haksızlık edilmeden mevcûdât-ı álemin hesâbı görülecektir.

Evet, haşir kat‘í olarak gelecek. İnsâniyyet mi‘desinin arzûları olan beká ve liká isteği tatmîn edilecek. Zálim cezâsını, mazlûm mükâfâtını görecek. İnsân-ı mü’min taltíf edilecek, insân-ı ásí ise te’dîb edilecektir. Hesâb ve kitâb olacak. Adâlet terâzîleri vaz‘ edilecek. Sırât Köprüsü, Cehennem üzerine kurulacaktır. Kıyâmet gününde Şerîat-ı Garrâ tecessüm ederek Sırât Köprüsü şeklini alacaktır. Hadîsde ifâde edildiği gibi; Sırât Köprüsü,  kıldan ince, kılıçtan keskindir. [578] Herkes ister istemez o köprüden geçecektir. Herkes îmân, amel ve takvâ kuvvetine göre mütefâvit derecede o uzun mesâfeyi kat’ edecektir. Burada adâlet-i İlâhiyyeye îmân edip amel-i sálih ile mukábele edenler, orada köprüyü kolayca geçeceklerdir. Ehlulláh, göz açıp kapamak gibi bir ânlık sürede Sırât’ı geçer. Ehl-i âhiret de, mütefâvit derecede o yolu kat’ eder. Ehl-i dünyâ denilen kâfirler,

Lügat: ehl-i dünyâ, hâkimiyyet, cehennem, tecessüm, mahkeme, muayyen, tecziye, terbiye, hadsiz, kilece, kindir, âhiret, kâfir, sinin, âhire