bâğlar ve kasırlarla, hûrî ve gılmânlarla müzeyyen dâimî bir mülk, bâkí bir saltanat ve bu maddî saltanattan daha büyük olan rızá-i İlâhî ve rü’yet-i cemâl-i İlâhî ni‘metlerini bahşedecektir. Hem o Ádil-i Zü’l-Celâl, münkir ve ásí kullarına, başka bir memlekette, hakíkí adâletine şâyeste daha büyük, daha şiddetli, daha elem verici ve dâimî bir azâbı verecektir.

Demek, adâlet-i İlâhiyye bu dünyâda iki şekilde tezáhür etmektedir:

Birincisi: Dünyâda her hak sáhibine hakkının verilmesi, müsbet adâletin tecellîsidir.

İkincisi: Haddini aşan táğí ve bâğí zálimlerin başına semâvî ve Arzí tokatların indirilmesi ise, menfî adâletin tecellîsidir.

İnsânın, insâniyyet denilen ma‘nevî mi‘desinin arzûları olan beká ve likánın verilmemesi, müsbet adâlete zıddır. Zálim izzetinde, mazlûm zilletinde kalıp bu álemden eşit olarak gitmeleri ise, menfî adâlete zıddır. Elbette, umûm álemde icrâ olunan bu iki adâlet, insânlık áleminde de mutlaka tahakkuk edecektir. 

Bu dünyâda sırr-ı imtihân gereği insânların kuvvelerine fıtrî olarak bir had ta‘yîn edilmemiştir. Bu sebeble, insân nev‘í, hadsiz bir zulmü irtikâb edebilir. İşte, insânın bu zülmüne engel olmak, onu adâlete boyun eğdirmek için, Cenâb-ı Hak, peygamberleri göndermiş; semâvî kitâblar vâsıtasıyla ahkâmını onlara vahyetmiş ve o ahkâmı insânlara teblîğ ve icrâ etmelerini onlara emretmiştir.

Mâdem bu dünyâda insânlar hem hukúkulláh, hem de hukúku’l-ibâda riáyet etmemekle nihâyetsiz bir zulmü irtikâb ediyorlar. Elbette, insânın ef‘ál-i ihtiyâriyyesi ile îfâsına mükellef olduğu hukúkulláh ve hukúku’l-ibâdı tanzím edecek bir adâlet olacaktır. O adâletin nizámnamesi ise, Kur’ân-ı Azímü’ş-şân ve Sünnet-i Nebeviyye’dir. Dünyâda insânların bir kısmı bu nizámnameye îmân ve itáat ederken; bir kısm-ı a‘zamı ise, inkâr ve isyân ile mukábelede bulunmuş, hukúkulláh ve hukúku’l-ibâda tecâvüz etmiştir. Elbette, o Ádil-i Mutlak’ın adâletinin şe’nindendir ki; müsbet adâletin tecellîsi olarak, ehl-i îmân için bir dâr-ı saádet ihzár edip onlara beká ve likáyı versin; menfî adâletin tecellîsi olarak da bir ma‘dele-i ulyâ ve bir mahkeme-i kübrâ açmakla zálim cezâsını, mazlûm da mükâfâtını görsün. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Sözler” adlı eserinde bu iki kısım adâlet şöyle beyân edilmektedir: 

“Evet, adâlet iki şıktır. Biri müsbet, diğeri menfîdir. Müsbet ise, hak sáhibine

Lügat: peygamber, memleket, saltanat, tahakkuk, elbette, irtikâb, mahkeme, birinc, gönder, hadsiz, sünnet, zillet, şiddet, inkâr, sinin, şekil