وَالْاَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَاَلْقَيْنَا ف۪يهَا رَوَاسِىَ وَاَنْبَتْنَا ف۪يهَا مِنْ كُلِّ شَىْءٍ مَوْزُونٍ

“Biz (yeryüzünü de yaydık) yeryüzüne büyük bir genişlik verdik, onu bir halı gibi serip bastettik. (Ve onda) o yeryüzünde (sâbit dağlar yerleştirdik.) Böylece yeryüzünü sarsıntıdan vikáye ettik. (Ve onda) o yeryüzünde (her şeyi mikdâr-ı muayyen üzere bitirdik.) Bütün bunlar, Elláh’ın kudret ve adâletinin delîlleridir, birer İlâhî lütuftan ıbârettir.” [559]

وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَآئِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُٓ اِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ

“Hîç bir şey yoktur ki; onun hazînesi yanımızda bulunmasın. Biz, onu o hazîneden ancak belirli bir ölçü ile indiririz.” [560]

İşte, bu ve benzeri âyet-i kerîmeler, bu kâinâtta adâlet ve mîzân ile iş gören bir Zât’ın vücûb-i vücûd ve vahdetini gösterir. Demek, âsâr-ı kâinâtın fıtrî ve tekvînî şehâdetiyle, bu kâinâtta tasarruf eden bir Ádil-i Mutlak vardır. Kâinâtta tekvînî olarak adâletini gösteren bir Zât, elbette nev-ı beşere teklîfî olarak da adâletini bildirecektir. Bu ise, ancak peygamberler vâsıtasıyla mümkündür. Gönderilen peygamberler, nev-ı insâna şöyle hıtâb etmişlerdir: “Kendi vücûduna ve áleme bak! Enfüsî ve âfâkí dâirede fıtrî ve tekvînî olarak adâlet fiilini müşâhede edeceksin. Bu adâlet fiili arkasında Ádil bir Zât’ın vücûb-i vücûd ve vahdetini kabûl etmek ile mükellefsin. O’na karşı vazífen, îmân ve ubûdiyyetle mukábele etmektir.”

Peygamberlerin bu teklîfîne karşı insânların bir kısmı îmân ve ubûdiyyet ile mukábele ederken; bir kısmı da küfür ve isyân ile mukábele eder. Mâdem itáat edenle, isyân eden bu dünyâda aynı seviyede kalıp ölüm ile göçüp gidiyorlar. İtáat eden mükâfâtını almıyor, isyân eden de cezâ görmüyor. Hem mâdem bu kâinâtta tasarruf eden Zât, tekvînen ve teklîfen Ádil olduğunu bildirmiştir. Elbette, o Ádil-i Mutlak, mutí‘lere mükâfât, ásílere de cezâ verecektir. O hâlde, bir mahkeme-i kübrâ, bir ma‘dele-i ulyâ olacaktır. Zîrâ, akıl kabûl etmez ki; bu álemde tasarruf eden Zât, adâletle hükmetsin de; kendi dergâhına ilticâ eden

Lügat: peygamber, tasarruf, elbette, mahkeme, muayyen, udre(t), dergâh, enfüsî, gönder, kündür