kâmın icrâ ve tatbîkıni nev‘ı beşerden teklîfen istemiştir. Öyle ise, bu adâletin yerine getirilip getirilmemesi husúsunda bir muhâkeme olacaktır. Teşerru‘ edenler, ya‘nî ahkâm-ı İlâhiyyeyi kabûl edip o ahkâmı icrâ ve tatbîk edenler, mükâfât görecekler. Hevâ-i nefislerine tâbi‘ olup ahkâm-ı İlâhiyyeyi red edenler ve o ahkâmın icrâ ve tatbîkına tarafdâr olmayıp sed çekenler, ebedî cezâya müstehak olacaklar. O ahkâmı kabûl edip icrâ ve tatbîkına tarafdâr olduğu hâlde, o ahkâmla amel etmeyenler ise, cezâ çekeceklerdir.

Başta Muhammed-i Arabî (asm) olmak üzere bütün peygamberân-ı ızám, ahkâm-ı İlâhiyyeyi yeryüzünde hâkim kılmak için gönderilmişler ve bi’l-fiil o ahkâmı hayâtın her safhasında tatbîk etmişlerdir. Bu vazífeyi icrâ ederken adâlet-i İlâhiyyeye dayanmışlar, ehl-i küfür tarafından ma‘rûz kaldıkları ezâ ve cefâya karşı sabretmişler, karşılarına çıkan engelleri bertaraf etmek husúsunda Cenâb-ı Hakk’a ilticâ etmişler ve netîcede muvaffak olmuşlardır. Muárızları ise, tokat yemişlerdir. Bu hâl gösteriyor ki, perde-i gayb arkasında mutí‘lere mükâfât, ásílere cezâ veren bir adâlet eli işliyor. Bununla berâber, bu dünyâda ne mutí‘ler tam mükâfât görüyorlar, ne de ásíler müstehak oldukları cezâyı çekiyorlar. Öyle ise, nev-ı beşer hakkında tahakkuk edecek o şâyeste mükâfât ve mücâzât, adâlet-i İlâhiyyenin tam ma‘nâsıyla tecellî edeceği bir yere bırakılıyor. O yer ise,  dâr-ı mükâfât ve mücâzât olan âhirettir.

Demek, bu memlekette nev-ı beşerin ef‘ál, akvâl ve ahvâli ihmâl edilmiyor. Belki imhâl ediliyor, başka bir áleme bırakılıyor. O álemde adâlet terâzîleri kurulacak. Elláh (cc.) bi’z-zât Hâkim, Cebrâîl (as) ise münâdîdir. O gün adâlet-i İlâhiyye tam ma‘nâsıyla tecellî edecek; 

فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ “(Artık her kim) dünyâda iken (zerre mikdârı bir hayır işlemiş ise, hem işlediği o hayrı, hem de onun sevâb ve mükâfâtını görecektir.) 

وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ “(Ve her kim de zerre mikdârı bir şer işlemiş ise, hem işlediği o şerri, hem de onun cezâsını âhirette veyâ daha dünyâda iken görecektir)” [551] sırrı tezáhür edecektir. Bu kâinâtta tekvînî olarak cilveleri

Lügat: peygamberân, peygamber, bertaraf, memleket, muhammed, tahakkuk, gönder, âhiret, âhire