lerini O’na arz ederler. O’nun evâmirine aslâ muhálefet etmezler. Mevcûdât-ı álemin bu itáat ve inkıyâdları, “ulûhiyyet” ve “Ma‘bûdiyyet” sıfatlarıyla muttasıf bir Zât-ı Gaybî’nin vücûb-i vücûd ve vahdetine bi’l-bedâhe delâlet etmektedir. Ulûhiyyet ve Ma‘bûdiyyet sıfatları ise, kesin olarak adâlet sıfatının varlığını isbât eder. Zîrâ, itáat ve inkıyâd, ibâdet ve táat, mutlaka raıyyetin, haklarına rızá göstermelerinden kaynaklanmaktadır. Bu ise, idârecinin, raıyyetinin hukúkunu muhâfaza edip onlara karşı adâletle muámele ettiğinin vücûdunu isbât eder.

Demek, sıfat-ı İlâhiyye, biri birisiz olamaz.  وَلَهُ مَنْ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ âyetinin sarâhatiyle; şu kâinâtta zerreden Arş’a, Arş’tan zerreye, ezelden ebede, ebedden ezele kadar, kısaca bütün zamân ve mekânlarda olan her şey, Cenâb-ı Hakk’ın abdi ve kölesidir. Evet, Güneş, Ay, havâ, su, toprak, kısaca bütün mevcûdât O’nun abdi ve kölesidir. 

Şu álemde tasarruf eden bir Zât-ı Gaybî var ki; o Zât, kâinâtta her şeye bir kánûn ve mîzân koymuş, herkes o kánûna ve mîzâna boyun eğip itáat eder. Gelecek âyet-i kerîmeler, bütün mevcûdâtın o Zât-ı Akdes’in emrine boyun eğip O’nu hamd ile tesbîh ettiğini şöyle beyân buyurmaktadır:

تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ ف۪يهِنَّ وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

    “Yedi gök, yer ve bunlarda bulunan bütün mevcûdât, lisân-ı hâl ve lisân-ı kál ile O’nu tesbîh eder. O’nu hamd ile tesbîh etmeyen hîç bir şey yoktur.” [524]

اَلَمْ تَرَ اَنَّ اللّٰهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَالطَّيْرُ صَٓافَّاتٍۜ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُ وَتَسْب۪يحَهُ وَاللّٰهُ عَل۪يمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ

    “Ey Resûlüm! (Görmedin mi) İlâhî vahiy ile sáhib olduğun peygamberlik nûru ile gayb áleminin sırlarını bilmenle, ádetâ gözün ile görmüş gibi bilmedin mi? Elbette bilmişsindir. (Şübhe yok ki; göklerde olan da, yerde olan da) bü-