mân, bir günde havâda tayerân ile iki aylık bir mesâfeyi kat‘ etmiştir’ der. İşte, bunda işâret ediyor ki: Beşere yol açıktır ki, havâda böyle bir mesâfeyi kat‘ etsin. Öyle ise, ey beşer! Mâdem sana yol açıktır. Bu mertebeye yetiş ve yanaş. Cenâb-ı Hak, şu âyetin lisânıyla ma‘nen diyor: ‘Ey insân! Bir abdim, hevâ-i nefsini terk ettiği için havâya bindirdim. Siz de nefsin tenbelliğini bırakıp ba‘zı kavânîn-i ádetimden güzelce istifâde etseniz, siz de binebilirsiniz.’

“Hem Hazret-i Mûsâ aleyhisselâmın bir mu‘cizesini beyân eden

فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا  ilâ âhir... Bu âyet işâret ediyor ki: Zemîn tahtında gizli olan rahmet hazînelerinden, basît âletlerle istifâde edilebilir. Hattâ, taş gibi bir sert yerde, bir asá ile âb-ı hayât celb edilebilir. İşte, şu âyet, bu ma‘nâ ile beşere der ki: ‘Rahmetin en latíf feyzi olan âb-ı hayâtı, bir asá ile bulabilirsiniz. Öyle ise, haydi çalış, bul!’ Cenâb-ı Hak, şu âyetin lisân-ı remziyle ma‘nen diyor ki: ‘Ey insân! Mâdem Bana i‘timâd eden bir abdimin eline öyle bir asá veriyorum ki: Her istediği yerde âb-ı hayâtı onunla çeker. Sen de Benim kavânîn-i rahmetime istinâd etsen; şöyle ona benzer veyâhúd ona yakın bir âleti elde edebilirsin, haydi et!’

“İşte, beşer terakkıyyâtının mühimlerinden birisi, bir âletin îcâdıdır ki: Ekser yerlerde vurulduğu vakit suyu fışkırtıyor.

“Hem meselâ: Hazret-i Ísâ aleyhisselâmın bir mu‘cizesine dâir:

وَاُبْرِئُ اْلاَكْمَهَ وَاْلاَبْرَصَ وَاُحْيِى الْمَوْتٰى بِاِذْنِ اللّٰهِ Kur’ân, Hazret-i Ísâ aleyhisselâmın nasıl ahlâk-ı ulviyyesine ittibâa beşeri sarîhan teşvîk eder. Öyle de, şu elindeki san‘at-ı áliyyeye ve tıbb-ı Rabbânîye, remzen tergíb ediyor. İşte, şu âyet işâret ediyor ki: ‘En müzmin dertlere dahi dermân bulunabilir. Öyle ise, ey insân ve ey musíbetzede benî-Âdem! Me’yûs olmayınız. Her dert, -ne olursa olsun- dermânı mümkündür. Arayınız, bulunuz. Hattâ, ölüme de muvakkat bir hayât rengi vermek mümkündür.’

“Cenâb-ı Hak, şu âyetin lisân-ı işâretiyle ma‘nen diyor ki: ‘Ey insân! Benim için dünyâyı terk eden bir abdime iki hediyye verdim. Biri, ma‘nevî dertlerin dermânı; biri de, maddî dertlerin ilâcı... İşte, ölmüş kalbler nûr-i hidâyetle diriliyor. Ölmüş gibi hastalar dahi, onun nefesiyle ve ilâcıyla şifâ buluyor. Sen de Benim eczâháne-i

Lügat: mertebe, dirdim, ediyye, hediyy, kündür, istif