muhâldir. O hâlde, mahkeme-i kübrâda hesâba çekildikten sonra, ehl-i îmân Cennet’le mükâfâtlandırılacak, ehl-i küfür ise Cehennem’de hapsedilecektir. Zîrâ, ehl-i küfür, bu kâinâtın Hâkim’ini tanımamış, İlâhî kánûnları reddetmiş, esmâ-i İlâhiyyeyi tezyîf, mevcûdât-ı álemi tahkír etmiş ve mü’minlerin îmân ve ibâdetlerine de sed çekmiştir. Öyle ise, hem reddettiği esmâ-i İlâhiyyenin hakkını; hem bütün mevcûdâtın, bâ-husús ehl-i îmânın hakkını; hem de o kâfirin vücûdunda Elláh’a itáat etmiş olan zerrâtın hakkını o kâfirden almak üzere, o Hâkim-i Zü’l-Celâl, ehl-i küfrü cezâya çarptıracaktır.

O Hâkim-i Mutlak, Hazret-i Cebrâîl (as) vâsıtasıyla, mevcûdât-ı áleme müvekkel olan meleklere fıtrî kánûnları bildiriyor. Her şey, o tekvînî kánûnlara itáat ediyor. Kâfirin vücûdunun zerrâtı ve a‘záları da o emre itáat etmektedir. Demek, kâinât bir mescid, mevcûdât-ı álem ise birer sâcid hükmünde olduğu gibi; vücûd-i insânî dahi bir mesciddir, zerreler o mescidde ábid ve sâcid hükmündedirler, evâmir-i tekvîniyyeye itáat ederler. Hâkim isminin tecellîsine mazhar olan Güneş, nizám ve intizám-ı álemin zenbereğidir, mevcûdât-ı álemin de imâmıdır. Tasarrufât-ı İlâhiyyenin merkezi olan Arş-ı A‘zam’dan gelen evâmir-i tekvîniyyenin ve fıtrî kánûnların ilk teblîğ mahalli Güneş’tir. Güneş “Dön!” emrini alıp hareket edince, seyyârâtla berâber zerrât-ı álem, bâ-husús kâinâtın hulâsası olan insânın vücûdunun zerreleri de bu emirle harekete geçer. Demek, álem fabrikasının bütün çarkları berâber hareket etmektedir. Birinin hareketi, diğerlerinin de hareketini netîce verir. Bu ise, álemin hîç bir yerinde şirkin olmadığını isbât eder. O hâlde, álemde her şey hareket hâlindedir. Tâ, Kıyâmet kopana kadar bu hareket devâm eder. Demek, bu mevcûdât başı boş değildir. Hâkim-i Mutlak’tan gelen emre itáat eder. Her bir mevcûd, hem Mevlevî-misâl zikreder, hem câmi‘ cemâatı gibi namâz kılar. [487]

O Hâkim-i Mutlak, kâinâtı nizám ve intizám altına almak için “irâde” sıfatından gelen tekvînî kánûnları vaz‘ edip bütün mevcûdâtı o kánûnlara itáat ettirdiği gibi; nev-ı beşerin ef‘ál, akvâl ve ahvâlini dahi nizám ve intizám altına almak için “kelâm” sıfatından gelen  teklîfî kánûnları vaz‘ etmiş ve peygamberler vâsıtasıyla nev-ı beşeri o kánûnlara itáat etmeye da‘vet etmiştir. Tekvînî kánûnlarla insânın vücûdunu idâre eden ve tedbîrini gören bir Zât-ı Hâkim, hîç mümkün müdür ki;

Lügat: tasarrufât, peygamber, cehennem, tasarruf, fabrika, hareket, mahkeme, mevlevî, mescid, kâfir