ve sabâhladığınız vakit, binbir isim ve sıfat sáhibi olan Elláhu Teálâ’ya tesbîhte bulunun, O’nu cemî-ı nekáisten tenzîh edin.) Ya‘nî, gece vakti olunca akşâm ve yatsı namâzlarını, sabâh vakti girince de sabâh namâzını kılın. Zîrâ, o Zât-ı Akdes’e karşı olan tesbîh, takdîs, tahmîd ve tekbîr vazífelerinizi ancak namâz vâsıtasıyla hakkıyla edâ edebilirsiniz. (Ve göklerde ve yerde olan bütün mahlûkátın hamd ü senâsı, yalnız O’na mahsústur. O’ndan gayrı bi-hakkın hamde müstehak hîç bir varlık yok­tur. Ve gündüzün nihâyetinde) ya‘nî ikindi vaktinde ikindi namâzını kılın (ve öğle vaktine girdiğinizde de) öğle namâzını edâ edin. Böylece tesbîh, tahmîd ve ta‘zím vazífenizi îfâ etmiş olursunuz.

O Ma‘bûd-i Bi’l-hakk’a göklerde bulunanlar da, yerde bulunanlar da hamd ü senâ etmekle mükelleftirler. Zâten, bütün kâinât, tekvînen lisân-ı hâl ile o Zât-ı Akdes’in vücûb-i vücûd ve vahdetini tasdîk etmekte ve O’na ıbâdet etmektedir. Mahlûkát içinde en büyük bir mevkıı hâiz olan insânların bu îmân ve ubûdiyyet vazífesinden muáf tutulması düşünülebilir mi? Hayır, aslâ ve kat‘á! Öyle ise, onlara da bir teklîf olacaktır. Binâenaleyh, ey teklîfî kánûnlarla mükellef olan insânlar! Siz de kulluk vazífenizi edâ etmekle, kâinâta kardeş olunuz. Eğer bu vazífenizi edâ ederseniz, mükâfât görürsünüz. Şâyet îmân ve ibâdetten istinkâf ederseniz, cezâ çekersiniz. Zîrâ, teklîf, mükâfât ve cezâyı iktizá eder. Mâdem bu dünyâda böyle bir mükâfât ve cezâ hakkıyla görünmüyor. Öyle ise, başka bir mahall-i mükâfât ve dâr-ı cezâ vardır.” [42]

ÂYET-İ KERÎMELERİN MÂKABLİYLE (ÖNCEKİ ÂYET-İ KERÎMELERLE) OLAN MÜNÂSEBETİ

Daha önceki âyet-i kerîmelerde, evvelâ insânın ibdâı, ya‘nî ilk yaratılışı ile haşir sabâhındaki iádesi nazara verildi. [43] Bununla, “İnsânı ilk olarak halk eden kim ise, öldükten sonra haşir sabâhında onu tekrâr dirilten de aynı Zât’tır” diye haşri getirecek Zât’ın muktedir olduğu isbât edildi. Haşrin isbâtından sonra, insânların iki táifeye ayrılacağı bildirildi. [44] Bunlardan bir táife, îmân edip amel-i sálih işleyenlerdir ki; onlar, Cennet’te her türlü ikrâma mazhar olacaklar ve