Üçüncüsü: Kur’ân kâinâttan bahsederken, şu evvelki iki güzel yüze bakan ve hizmet eden fünûn-i hakíkıyyeye de teşvîk eder.

Dördüncüsü: Kur’ân’da bahsedilen dünyânın dördüncü bir yüzü daha vardır ki; Kur’ân nazarında o yüz mel‘úndur. O da, dünyânın, ehl-i dalâletin hevesâtına bakan yüzüdür.

İşte, Kur’ân, bu âyet-i kerîmesinde, dünyânın ilk üç yüzüne nazarları çevirir.

Evvelâ: Semâ ve Arz’ın esmâ-i İlâhiyyeye âyine olduğunu isbât etmekle, tevhîdi ders verir. Der ki:

Semâ ve Arz’ın boşlukta direksiz durduğunu görüyorsunuz. Bunu ne ile îzáh edebilirsiniz? Bu hárika fiil, akıl ile îzáh edilebilir mi? Mâdem îzáh edilemez. Öyle ise, Kayyûm ve Hakîm isimleriyle müsemmâ bir Zât’ın Kayyûmiyyetiyle káim olduklarını ve hikmetiyle nizám ve intizám dâhılinde hareket ettiklerini kabûl etmeniz lâzım gelir. Evet, Kayyûm ve Hakîm, O’dur. Semâ ve Arz, emirber birer nefer gibi O’nun emriyle káimdir. Şu álemde hîç bir mevcûd, hadd-i zâtında káim-i bi-zâtihî değildir. Bütün yıldızların ve Güneş’in harekâtı, semâ ve Arz’ın sukút etmemesi, biribirleriyle olan münâsebeti, hep O’nun Kayyûm ve Hakîm isimlerinin tecellîsi iledir. Nasıl ki; bir kumandân, orduya hareket etmeyi emreder. Onlar da bir emir ile hemen harekete geçerler. Aynen öyle de, semâ ve Arz, iki ordu gibidir. O’nun emrindedir. O’nun emriyle hareket ederler. Ey insânlar! Sizler de bir ordusunuz. O Zât-ı Kayyûm, bir gün size de, “Kabirlerinizden çıkın!” diye emredecek. Siz de hemen kabirlerinizden çıkacaksınız.

Sâniyen: Âhirete bakan cihetine gelince; Cenâb-ı Hak, bu âyet-i kerîmede semâ ve Arz’dan bahsediyor. Semâ kelimesinden Cennet’in semâsına, Arz kelimesinden de Cennet’in arzına işâret ediyor. “Buradaki semâ ve Arz, zevâl ve fenâya mahkûmdur. Oradan gelmiş, oraya gidecektir” diyor.

Demek, tebeddül ve tagayyüre ma‘rûz olan bütün mevcûdât, ebedî bir álemden gelmiş, ebedî áleme doğru akıp gidiyor.

 Sâlisen: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ cümlesiyle, nev-ı beşere işârî ma‘nâ ile ders verip der ki: Nasıl ki, semâ ve Arz, bir tek zâtın emri ile hareket etmekle evâmir-i tekvîniyyeye itáatini gösteriyor.  Siz de, Kur’ân’a dayalı bir devlet kurun. O devletin 

Lügat: ehl-i dalâlet, sâlis(e), tagayyür, tebeddül, emirber, hareket, harekât, sâlisen, hikmet, hizmet, kelime, mahkûm