mahlûkları, belki farz-ı muhâl olarak dağ ve Arz büyüklüğünde birer adüvv-i kâfir olsaydınız, Arz ve dağ büyüklüğünde yıldızları, ateşli demirleri, şüvâzlı nühâsları size atabilirler, sizi dağıtırlar. Hem öyle bir kánûnu kırıyorsunuz ki, o kánûn ile öyleler bağlıdır, eğer lüzûm olsa, Arz’ınızı yüzünüze çarpar. Gülleler gibi küreniz misillü yıldızları üstünüze yağdırabilirler.” [470]

ON ÜÇÜNCÜ ÜSLÛB: Kur’ân’ın usûl ve üslûbundandır ki; evvelâ eseri nazara verir, o eserin arkasından fiili, fiilin arkasından fâili, fâilin arkasından yedi sıfât-ı sübûtiyyeyi, yedi sıfât-ı sübûtiyyenin arkasından altı sıfât-ı selbiyyeyi akla ihsâs ederek Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un hem vücûdunu, hem de vahdetini isbât eder. Daha sonra, haşri tevhîdin üzerine binâ eder. Kur’ân’ın asıl üslûbu ve mesleği budur.

İşte, bu âyet-i kerîme ifâde ediyor ki:

“Semâ ve Arz, birer eserdir. Onlarda, evâmir-i tekvîniyyeye itáat fiili görünüyor. Semâvât ve Arz’da bulunan hîç bir mevcûd, o evâmire muhálefet etmez. Bu ise, ef‘ál-i İlâhiyyeden Kayyûmiyyet fiiline delâlet eder. Fiil, fâilsiz olamayacağından, Kayyûmiyyet fiili Kayyûm ismiyle müsemmâ bir Zât’ın vücûb-i vücûdunu gösterir. Kayyûm ismi de sıfât-ı selbiyye ve sıfât-ı sübûtiyye sáhibi bir Zât’ı iktizá eder. Bu, vücûb-i vücûd ve tevhîd-i İlâhînin bir delîlidir.

“Mâdem sıfât-ı sübûtiyye ve selbiyye sáhibi bir Zât-ı Kayyûm, semâ ve Arz’ı direksiz durdurup emrine itáat ettiriyor. Daha sonra onları fenâya mahkûm ediyor. Bu gösteriyor ki; bu nizámı kuran, semâdan yağmuru indiren, Güneş ve yıldızlardan harâret ve ışığı gönderen, Arz’dan da hubûbâtı çıkaran bir Zât; mutlaka ve mutlaka Azîz ve Hakîm’dir. Öyle ise, Azîz ve Hakîm isimleriyle müsemmâ olan o Zât, sizi yerin altında muvakkaten durdurduktan sonra haşir sabâhında bir emir ile kabirlerinizden çıkaracaktır. Bunda hîç şübhe etmeyin!”

ON DÖRDÜNCÜ ÜSLÛB: Kur’ân, kâinâtı dört şekilde mütálea eder. Şöyle ki: 

Birincisi: Kur’ân, kâinâta kâinât hesâbına değil, esmâ-i hüsnâ hesâbına bakar ve tevhîdi ders verir.

İkincisi: Kur’ân, kâinâtı âhiretin tarlası, cennet ve Cehennem’in birer nümûnesi olarak gösterir, bununla haşri ve âhireti isbât eder. 

Lügat: cehennem, âmir(e), birinc, gönder, mahkûm, âhiret, kâfir, misil, vâcib, âhire, şekil, şübhe