hárika mu‘cize-i kudreti göremediği için; Kur’ân, devâmlı olarak insânı bu gafletinden uyandırıp ádiyyât perdesi altındaki hikmet-i İlâhiyyeyi ve san‘at-ı Rabbâniyyeyi ona gösteriyor.

İşte, Kur’ân,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِاَمْرِه۪ۜ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْضِ اِذَٓا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ

âyet-i kerîmesiyle, semâvât ve Arz’ın altında hîç bir direk olmadan káim olması, kendi kendine olacak bir hâdise olmadığını nazara veriyor. Bu ise, ancak nihâyetsiz bir kudret sáhibi bir Zât’ın işi olduğunu gösterir. Böylece, insânın nazarından ülfet perdesini kaldırır.

Hem semâvât, Arz ve onlarda bulunan mevcûdât üzerinde müşâhede edilen san‘at-ı İlâhiyye ve ni‘met-i Rabbâniyyeyi enzár-ı enâma arz eder. Tâ ki, insânların nazarındaki ádiyyât ve ülfet perdesi yırtılıp, havârik-ı san‘at-ı İlâhiyye ve hedâyâ-yı rahmet-i Rabbâniyye tezáhür etsin.

İşte, Kur’ân, böylelikle, insân-ı mü’mine bir tefekkür kapısını açar. Her bir san‘at ve ni‘met altındaki hikmet-i İlâhiyyeyi ve san‘at-ı Rabbâniyyeyi ona okutturmakla gafletini dağıtır. Böylece, itmi’nân-ı kalbi te’mîn eder.

BEŞİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân’ın muhteviyyât bakımından dört temel unsuru vardır. Bunlar: Tevhîd, haşir, nübüvvet, adâlet ve ibâdettir. Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, devâmlı bu dört temel unsuru ders vermektedir. Her bir sûre, ba‘zan bir tek âyet bu dört temel unsuru ihtivâ etmektedir.

İşte, Kur’ân,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِاَمْرِه۪ۜ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْضِ اِذَٓا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ

âyet-i kerîmesiyle, semâ ve Arz’ın kıyâmıyla Kayyûmiyyet fiilini, nizám ve intizámıyla da hikmet fiilini gösterir. Kayyûmiyyet ve hikmet fiilleri ise, Kayyûm ve Hakîm isimleriyle müsemmâ bir Zât’ın vücûb-i vücûd ve vahdetini isbât eder. Böylece, tevhîd esâsını ders verir. 

Lügat: muhteviyyât, nübüvvet, tefekkür, udre(t), übüvvet, hikmet, hâdise, hâdis