yeden tek bir cirm, ‘Kün’ emrine veyâ “Mihverinden çık’ hıtâbına mazhar olunca, şu dünyâ sekerâta başlar. Yıldızlar çarpışacak, ecrâmlar dalgalanacak, nihâyetsiz fezá-yı álemde milyonlar gülleleri, küreler gibi büyük topların müdhiş sadâları gibi vâveylâya başlar. Biribirine çarpışarak, kıvılcımlar saçarak, dağlar uçarak, denizler yanarak yeryüzü düzlenecek. İşte, şu mevt ve sekerât ile Kadîr-i Ezelî kâinâtı çalkalar; kâinâtı tasfiye edip, Cehennem ve Cehennem’in maddeleri bir tarafa, Cennet ve Cennet’in mevadd-ı münâsibeleri başka tarafa çekilir, álem-i âhiret tezáhür eder.” [463]

Semâvât, Arz ve içlerinde bulunan bütün mevcûdât, insân için yaratıldığından; hepsi, insân hayâtının muhâfazası, devâm ve bekásı için nihâyetsiz hikmet ve ınâyet sáhibi bir Zât tarafından istihdâm edilmektedir. İnsânın yaratılış gáyesi ise, Hálık-ı Kâinât’ı tanımak, esmâ ve sıfât-ı İlâhiyyeye âyinedârlığını bilmek, O’na îmân ve ibâdet etmektir. Demek, kâinât insân için, insân da îmân ve ubûdiyyet için halk edilmiştir. O hâlde, denilebilir ki; kâinâtın yaratılış gáyesi, îmân ve ubûdiyyettir. [464] Bu gáye tahakkuk ettiği müddetçe, semâ ve Arz’ın kıyâmı devâm eder. Ne vakit insânlar, îmân ve ubûdiyyetten bütün bütün istinkâf etseler, o zamân Kıyâmet kopar. Zîrâ, bu durumda kâinâtın devâm ve bekásı abes olur. Elláh ise Hakîm olduğundan, böyle bir abesiyyetten münezzehtir. Öyle ise, Kıyâmet’in kopması muhakkaktır. İşte, Kıyâmet’e yakın insânlar,

bütün bütün îmân ve ubûdiyyetten i‘râz edecekler. Cenâb-ı Hak da küfür ve inkârları sebebiyle, álemi, ehl-i küfrün başına yıkacaktır.

Kadîr-i Zü’l-Celâl, bu âyet-i kerîmede, semâ ve Arz’ın emirber birer nefer gibi Elláh’ın emrine itáat etmesini, muazzam bir ordunun, kumandânlarına itáat etmesine benzetmiştir. Nasıl ki; muazzam bir ordu, kumandânlarının emriyle hareket eder. Öyle de, semâvât ve Arz dahi Kumandân-ı Zü’l-Celâl olan Elláh’ın emriyle hareket eder, bir nefer gibi emir dinler. Evet, semâ ve Arz hem kıyâmıyla, hem me’mûriyyetiyle, hem pek çok fâide ve maslahatlara medâr işleri görmesiyle bir Zât-ı Gaybî’nin emrine münkád olduklarını gösteriyorlar. Daha sonra, o Zât-ı Gaybî, ecel-i fıtrîleri geldiğinde onları vazífe-i ubûdiyyetlerinden terhís ediyor. Ya‘nî, semâvât ve Arz, emirber nefer gibi O’nun emriyle dururken;

Lügat: cehennem, istinkâf, maslahat, tahakkuk, emirber, hareket, muazzam, muhakka, tasfiye, hikmet, mihver, âhiret, fâide, inkâr, âhire