fáile, ya da كُمْ mef‘úlüne hâl olur. Bu cümlede fáile hâl olamayacağına göre, mef‘úle hâldir. Zîrâ, yerde olan insândır, Elláh değildir. Demek, âyet-i kerîmenin ifâdesiyle; da‘vet, yerden değil, semâ cânibinden geliyor. Siz ise yerdesiniz. Ya‘nî, o ânda kabirlerinizdesiniz.

ONUNCU MES’ELE

ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْضِ

cümlesinde geçen  مِنَ الْاَرْضِ ifâdesindeki câr ve mecrûr, دَعَا fiiline mütealliktir.

 اِذَآ اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ cümlesinin sonunda مِنَ الْاَرْضِ ifâdesi mukadderdir. Zîrâ, “Mâ ba‘d-i izâ, mâ kabl-i izâ’da amel etmez” bir káide-i Nahviyyedir. Takdîr-i kelâm ise şöyledir:

ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْضِ اِذَآ اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ مِنَ الْاَرْضِ

“Sonra o Zât-ı Zü’l-Celâl, siz yerde olduğunuz hâlde bir da‘vet ile sizi da‘vet ettiği zamân, sizler o da‘veti duyar duymaz hemen kabirlerinizden çıkmak súretiyle o da‘vete icâbet edersiniz.”

ON BİRİNCİ MES’ELE

 Bu âyet-i kerîmede, İslâm mücâhidlerinin hurûcuna da işâret vardır. Ya‘nî, âhirzamânda, ehl-i îmân, devlet-i İslâmiyye tarafından cihâd için çağırıldığı zamân, onlar hemen vazífe başına geçip küfrü dağıtacaklardır.

Nasıl ki; yer ve gök, birer nefer gibi O’nun emriyle ayakta duruyor. Mü’minler de, âhirzamânda devlet-i İslâmiyye onları cihâd için çağırdığı zamân, emre imtisâl edip hemen cihâd meydânına çıkarlar. Nasıl ki; Resûl-i Ekrem (sav) zamânında bu da‘vet yapıldığı zamân, Sahâbe-i Kirâm birden bire vazífe başına geçip can ve mallarını fedâ ederek küfrü dağıttılar. Onlar da, bu vazífeyi aynen yapmaya gayret sarf ederler.