ÂYET-İ KERÎMENİN MÂKABLİYLE (ÖNCEKİ

ÂYETLERLE) OLAN MÜNÂSEBETİ

Cenâb-ı Hak, bundan önceki âyet-i kerîmelerde enfüsî delîllerden insânların diller ve renkler gibi lâzımî vasıflarından, uyku ve kesb gibi árızí vasıflarından bahsetti. Ardından âfâkí delîllerden şimşeğin çakması, yağmurun yağması ve küre-i Arz’ın ihyâsı gibi árızî vasıflarını zikretti. Bu âyet-i kerîmede ise, âfâkí delîllerden semâ ve Arz’ın kıyâmı gibi lâzımî vasıflarını beyân buyurmaktadır.

ÂYET-İ KERÎMEDE GEÇEN BA‘ZI KELİMELERİN

LÜGAVÎ MA‘NÂLARI VE TAHLÎLLERİ

Bu bölümde on bir mes’ele zikredilecektir:

BİRİNCİ MES’ELE

Âyet-i kerîmede geçen semâ ve Arz’ın ikámesinden asıl murâd, onların devâm ve bekásıdır. Halk ve inşâsı değildir. Zîrâ, bu husús, daha önce geçen وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ âyet-i kerîmesinde ifâde edilmiştir.

İKİNCİ MES’ELE

Âyet-i kerîmede geçen اَمْرِه۪ kelimesi; “O’nun emriyle, izniyle, ilmiyle, irâdesiyle, hikmetiyle ve kudretiyle” gibi ma‘nâlara gelmektedir. Semâvât, Arz ve sâir ecrâm-ı semâviyyede bulunan “câzibe ve muvâzene” gibi tekvînî kánûnlar, hep emir ve irâde-i İlâhiyyeden gelmektedir.

ÜÇÜNCÜ MES’ELE

Âyet-i kerîmede geçen دَعَاكُمْ fiilinin fâili, ya Cenâb-ı Hak’tır. Ya da İsrâfîl (as)’dır.

DÖRDÜNCÜ MES’ELE

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَاۤ اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ