tâbi‘ tutmuş ve her şeyi san‘atlı ve fâideli yaratmıştır. Bunların hepsini de göz önünde görüyorsunuz. Elbette, kâinâttaki âsârıyla böyle şâmil bir hikmet sáhibi olduğunu gösteren bir Zât, insânları ölümle i‘dâm etmek súretiyle hâşâ hikmetini abesiyyete kalbettirmeyecektir. Onlar için bir mahkeme kuracak, hesâb netîcesinde bütün cin ve insi Cennet veyâ Cehennem’de toplayacaktır. Mahkemeye çağırmak için mes’ûliyyeti gerektiren bir şey lâzımdır ki; o da teklîf-i İlâhîdir. Başta tevhîd ve haşir olarak, o tekâlifin kaynağı da Kur’ân ve Sünnet-i Nebevî’dir. 

İşte, Kur’ân, tevhîd ve haşrin delâilini beyân eden bu âyet-i kerîmelerden sonra, bu Sûrenin 30. âyeti olan

  فَاَقِمْ وَجْهَكَ لِلدّ۪ينِ حَن۪يفًاۜۜ فِطْرَتَ اللّٰهِ الَّت۪ى فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَاۜ لَا تَبْد۪يلَ لِخَلْقِ اللّٰهِۜ ذٰلِكَ الدّ۪ينُ الْقَيِّمُ

âyet-i kerîmesini zikretmekle nazarları tekrâr teklîfe çeviriyor. Ya‘nî:

“(Artık) ey insân! (Sen yüzünü hanîf olarak) bâtıldan udûl edip hakka meylederek (Elláh’ın, insânları onun üzerine yarattığı dîne çevir.) Ya‘nî, yüzünü, fıtrî dîn olan İslâm Dînine tamâmiyle yönelt, ona sarıl, onun ahkâmıyla amel et. Elláh (cc), bütün insânları tevhîd dînine müsâid bir kábiliyyette vücûda getirmiştir. Her insân, İslâm fıtratı üzere dünyâya getirilmektedir. Daha sonra, insânların bir kısmı irâdelerini kötüye kullanarak, o fıtrat dîni olan İslâmiyyetten i‘râz ederler. (Elláh’ın yaratılışı için değişiklik yoktur.) İnsânların o dîni değiştirmeğe ve ona muhálif hareket etmeye salâhiyyetleri olamaz. İnsânın fıtratını tekvînen değiştirmeye gücü yetmeyen bir kimse, fıtrat dîni olan İslâm’ı da değiştiremez. Dîn-i Hak olan İslâmiyyeti tahrîf, tebdîl ve tağyîr etmeye kalkışmak, fıtrat-ı insâniyyeyi bozmaya kalkışmak demektir. Bu ise, nihâyetsiz bir cinâyettir. Öyle ise, insân, ister istemez fıtrat dîni olan İslâm’ı kabûl ve ona itáat etmeye mecbûrdur. Aksi takdîrde, dünyevî ve uhrevî cezâya müstahak olur. (İşte, müstakím olan dîn budur.) Tevhîd dîninden ıbâret olan İslâm Dîni’dir. (Velâkin, insânların çoğu bunu bilmezler.) O dînin kıymetini, yüceliğini, lüzûmunu, dünyâ ve âhiret saádetine medâr olduğunu takdîr etmeyerek nefislerinin arzûlarına uyarlar, bâtıl dinlere  tâbi‘  olurlar.” [421]

Lügat: cehennem, dünyevî, elbette, hareket, mahkeme, tekâlif, hikmet, nebevî, sünnet, uhrevî, âhiret, fâide, lâkin, âhire, âmiyy