ON DÖRDÜNCÜ ÜSLÛB: Kur’ân kâh oluyor ki, Cenâb-ı Hakk’ın âhirette hárika ef‘állerini kalbe kabûl ettirmek için ihzáriyye hükmünde ve zihni tasdîka müheyyâ etmek için bir i‘dâdiyye súretinde dünyâdaki acâib ef‘álini zikreder.

İşte, Kur’ân, mezkûr âyet-i kerîmesinde geçen 

وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَيُحْيى۪ بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ 

cümleleriyle, kış mevsiminde ölmüş ve kurumuş olan yeri, semâdan yağmuru indirmekle ihyâ etmek olan dünyâdaki bu háriku’l-áde ef‘ál-i İlâhiyyeyi nazara verir. Bununla, o Zât-ı Kadîr’in, âhiretteki hárika ef‘állerini kalbe kabûl ettirir. “Bu hárika fiilleri yapan bir kudret, elbette âhiret áleminde onların müşâbihlerini de yapabilir” der.

O hâlde, mevcûdâtın ölüm ile toprak altında bir müddet kaldıktan sonra, haşir bahârında tekrâr dirilmeleri, aynen kışın toprak altında bir müddet kaldıktan sonra, bahâr mevsiminde vücûd bulan mevcûdâtın misâli gibidir. Bunu kabûl eden, âhirettekini istib‘ád etmemelidir. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Sözler” adlı eserinde şöyle deniliyor:

“Ecsâdın def‘aten inşâsının misâli ise: Bahâr mevsiminde bir kaç gün zarfında, nev-ı beşerin umûmundan bin derece ziyâde olan umûm ağaçların bütün yaprakları, evvelki bahârın aynı gibi birden mükemmel bir súrette inşâları ve yine umûm ağaçların umûm çiçekleri ve meyveleri ve yaprakları, geçmiş bahârın mahsúlâtı gibi, berk gibi bir sür‘atle îcâdları; hem o bahârın mebde’leri olan hadsiz tohumcukların, çekirdeklerin, köklerin, birden berâber intibâhları ve inkişâfları ve ihyâları; hem kemiklerden ibâret olarak ayakta duran emvât gibi bütün ağaçların cenâzeleri bir emir ile def‘aten ‘ba‘sü ba‘de’l-mevt’e mazhariyyetleri ve neşirleri; hem küçücük hayvân táifelerinin hadsiz efrâdlarının gáyet derecede san‘atlı bir súrette ihyâları; hem bi’l-hássa sinekler kabîlelerinin haşirleri ve bi’l-hássa dâimâ yüzünü, gözünü, kanadını temizlemekle bize abdesti ve nezáfeti ihtár eden ve yüzümüzü okşayan gözüm önündeki kabîlenin bir senede neşrolan efrâdı, benî-Âdem’in Âdem zamânından beri gelen umûm efrâdından fazla olduğu hâlde, her bahârda sâir kabîleler ile berâber bir kaç gün zarfında inşâları ve ihyâları, haşirleri; elbette Kıyâmet’te ecsâd-ı insâniyyenin inşâsına bir misâl değil, belki binler misâldirler.” [418]

ON BEŞİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân’ın bir üslûbudur ki; ba‘zan netîceyi nazara

Lügat: ariyyet, elbette, udre(t), hadsiz, mevsim, mezkûr, âdiyye, âhiret, simin, âhire