BİRİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân’ın ádetidir ki; evvelâ kâinâttaki âsârı nazara verir. Daha sonra âsârın arkasında ef‘ál-i İlâhiyyeyi isbât eder. O ef‘álden, esmâya intikál ettirir.

İşte, Kur’ân,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ يُر۪يكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَيُحْيى۪ بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

âyet-i kerîmesiyle; şimşek, yağmur ve küre-i Arz birer eser olduğunu sarâhaten ifâde eder. Bu eserler üzerinde “irâe, tenzîl, rahmet ve ihyâ” fiillerini isbât eder. “Fiil, fâilsiz olmaz” káidesine binâen, bu fiiller, “Mürî’ (مُرِيئٌ), Münezzil, Rahîm ve Muhyî” isimleriyle müsemmâ bir Zât-ı Gaybî’nin vücûb-i vücûd ve vahdetine intikál ettirir.

Hem,  فَيُحْيى۪ بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ cümlesi ifâde ediyor ki; şu koca Arz, kendi kendine ölmüyor. Demek, Mümît ismiyle müsemmâ bir Zât var. O, şu koca Arz’ı bir nefis gibi imâte ediyor. Mümît ismi küre-i Arz’ın imâtesinde gizli olduğu gibi; Hayy ve Muhyî isimleri de küre-i Arz’ın ihyâsında gizlidir.

Kur’ân’ın ta‘kíb ettiği asıl metod ve üslûb budur. Ehl-i tahkíkın asıl mesleği de budur.  

İKİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’ın yedi i‘câz ciheti vardır. Bu i‘câz cihetlerinden birisi de Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’ın ihbârât-ı gaybiyyesidir. Bu ihbârın bir nev‘ı de, hakáik-ı İlâhiyyeye ve hakáik-ı kevniyyeye ve umûr-ı uhreviyyeye dâir ihbârât-ı gaybiyyesidir.

İşte, Kur’ân,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ يُر۪يكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَيُحْيى۪ بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

âyet-i kerîmesiyle, şimşeğin gösterilmesi, semâdan yağmurun indirilmesi ve yerin ihyâ edilmesini zikretmekle, hakáik-ı kevniyyeyi ve hakáik-ı İlâhiyyeyi naza-