beşer için hem bir îkáz, hem de bir müjde vardır. “Gafletten uyanın, îmân ve ubûdiyyet dâiresine girin!” diye îkáz eder. Berkı göstermek, ba‘zan nev-ı beşeri korkutmak içindir. Çünkü, azâb inebilir. Berkın içinde ateş mevcûddur. O ateşle yakabilir. Ba‘zan da, nev-ı beşere yağmurun geleceğini müjdelemek içindir. Bu da nev-ı beşer için bir rahmettir.

 وَهُوَ الْعَز۪يزُ cümlesi ifâde eder ki: O nihâyetsiz izzet sáhibi olan Zât-ı Akdes; insânların havf ve tamaı için cevv-i havâda berkı îcâd eder, ardından yağmuru zî-hayâtın imdâdına gönderir ve o yağmur vâsıtasıyla ölmüş olan koca küre-i Arz’ı ihyâ eder. Bununla izzetini gösterir. Demek, O, Azîz’dir. Berk, yağmur, küre-i Arz ve üzerindeki cümle mahlûkát zelîldir. Böyle nihâyetsiz izzet sáhibi bir Zât-ı Akdes, haşri getirmemekle izzetini lekedâr etmez.

 الْحَك۪يمُ ism-i İlâhîsi ifâde eder ki: O nihâyetsiz hikmet sáhibi olan Zât-ı Akdes; insânların havf ve tamaı için cevv-i havâda hárika bir san‘at eseri olan berkı îcâd eder. Ardından belli bir kánûnla yağmuru zî-hayâtın imdâdına gönderir. O yağmurda pek çok fâide ve maslahatları ta‘kíb eder ve o yağmur vâsıtasıyla ölmüş olan koca küre-i Arz’ı belli bir kánûnla ihyâ etmekle hadsiz masnûátı halk eder. Bununla hikmetini gösterir. Böyle nihâyetsiz hikmet sáhibi bir Zât-ı Akdes, haşri getirmemekle nihâyetsiz hikmetini abesiyyete kalb ettirmez.

Demek, Rûm Sûresinin 27. âyet-i kerîmesi, ma‘nâ cihetiyle 

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ يُر۪يكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَيُحْيى۪ بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

âyet-i kerîmesinin hulâsasıdır, ona bakar ve onun ma‘nâsını te’kîd eder. 

Husúsan وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ fezlekesiyle, bu âyetin ifâde ettiği tevhîd ve haşrin bütün delâilini birden tazammun eder. Zîrâ, Azîz ve Hakîm isimleri, esmâ-i hüsnâdan olduğu için, sarâhaten tevhîdi gösterir. “Esmâ-i İlâhiyye’nin ma‘nâsı haşirsiz olmaz” hakíkati ise, bi’z-zarûre haşir akídesini isbât eder.

وَهُوَ الَّذ۪ى يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِۜ وَلَهُ

Lügat: küre-i arz, maslahat, tazammun, fezleke, gönder, hadsiz, hikmet, fâide, sinin