İşte, وَمِنْ اٰيَاتِه۪ ile başlayan mezkûr altı âyet-i kerîmede serd edilen âsâr ve ef‘ál-i İlâhiyyeden tevhîd ve haşre intikál etmek mes’elesinde, muhátablar dört sınıfa ayrılmıştır. Zîrâ, muhátabların kábiliyyetleri ayrı ayrı olduğundan, Kur’ân, her birine ayrı ayrı hıtâb eder. Hîç birini nasíbsiz bırakmaz.

Birinci Kısım: Ehl-i tefekkürdür. Kur’ân,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَٓا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ ۞ وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِتَسْكُنُٓوا اِلَيْهَا وَجَعَلَ  بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةًۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

âyet-i kerîmelerinde bu sınıfa hıtâb etti. Bu âyet-i kerîmelerin sonunda,  اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ buyruldu. Bu  âyet-i kerîmelerde ifâde edilen Hz. Âdem’in topraktan yaratılması, O’nun kaburga kemiğinden Havvâ vâlidemizin halk edilmesi, sâir insânların meniden yaratılması, kadın ve erkek arasında veyâ bütün insânlar arasında meveddet ve rahmetin yerleştirilmesi; hem ehemmiyyetli, hem de insânla alâkalı olduğu için düşündürücü bir mes’eledir. Bir insân, bir mürşidden nakle ihtiyâc kalmadan, âyet-i kerîmelerde ifâde edilen âsâr ve ef‘ál üzerinde tefekkür etmekle, kolayca tevhîde ve haşre intikál edebilir.

İkinci Kısım: Ehl-i ilimdir. Kur’ân,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ

âyet-i kerîmesinde bu sınıfa hıtâb etti. Bu âyet-i kerîmenin sonunda, اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ buyruldu. Çünkü, halk-ı semâvât ve Arz’dan, ihtilâf-ı elsine ve elvândan tevhîde ve haşre intikál etmek çok záhirdir. Záhir olduğu için, ilim sáhibi olan bir kimse, tefekküre ihtiyâc duymadan bu hakíkatleri anlayabilir. 

Lügat: meveddet, tefekkür, kaburga, birinc, elsine, mezkûr