Üçüncü Kısım: Ehl-i semâ‘dır. Kur’ân, 

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَٓاؤُ۬كُمْ مِنْ فَضْلِه۪ۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ 

 âyet-i kerîmesinde bu sınıfa hıtâb etti. Bu âyet-i kerîmenin sonunda, اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ buyruldu. Çünkü, gece ve gündüzde yatmaktan ve rızkı aramaktan tevhîd ve haşre intikál etmek çok zor bir mes’eledir. Tabîata verilebilir. Bu hakíkatları anlamak için ilim ve tefekkür kâfî değildir. Semâ‘ da lâzımdır. Ya‘nî, bir kimse, bir mürşidden bu hakíkatları işitmek ve hikmetlerini öğrenmek súretiyle ancak tevhîd ve haşre ulaşabilir.

Dördüncü Kısım: Ehl-i akıldır. Kur’ân, 

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ يُر۪يكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَيُحْيى۪ بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

âyet-i kerîmesinde bu sınıfa hıtâb etti. Bu âyet-i kerîmenin sonunda ise, اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ buyruldu. Çünkü, bu âyette ifâde edilen berkı göstermek, semâdan yağmuru indirmek, yeri onunla diriltmek fiillerinden tevhîd ve haşre intikál etmek için tefekküre de ihtiyâc yok, ilme de ihtiyâc yok, semâa da ihtiyâc yoktur. Bu hakíkatleri anlamak için, akıl varsa kâfîdir.

KUR’ÂN, PEK ÇOK ÂYÂTIYLA ALTI SUÂLE CEVÂB

VERMEKLE HAŞRE ÎMÂN RÜKNÜNÜ İSBÂT EDER

Kur’ân, bu álemin harâb olacağını ve ikinci def‘a tekrâr yeniden âhiret súretinde ta‘mîr edileceğini da‘vâ ediyor. Bu da‘vâya altı suâl terettüb eder. Haşir mes’elesi, ancak şu altı suâle cevâb vermekle isbât edilir.

Birincisi: Haşre muktazí var mıdır? Ya‘nî, bu álem neden harâb edilsin?

İkincisi: Fâil muktedir midir? Acabâ, şu álemi harâb edecek ve bir daha ye-

Lügat: muktedir, tefekkür, terettüb, birinc, hikmet, âhiret, dilir, âhire