bir kánûna tâbi‘ olsaydı; o ni‘met-i hayâtiyye, her vakit ricâ ile istenilmeyecekti.” [412]

“Şükür ve ıbâdet doğrudan doğruya Mâlik-i Hakíkí’sine gitmek lâzım olduğunu ifâde için, hayâtı bütün şuûnâtıyla perdesiz kabza-i tasarrufunda tutmasına delâlet eden

وَهُوَ الَّذ۪ى يُحْي۪ى وَ يُم۪يتُ وَلَهُ اخْتِلاَفُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ ۞ هُوَ الَّذ۪ى يُحْي۪ى وَ يُم۪يتُ فَاِذَا قَضٰى اَمْرًا فَاِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ۞ فَيُحْي۪ى بِهِ اْلاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا 

gibi âyetler; pek sarîh bir súrette vâsıtaları nefyedip, doğrudan doğruya hayâtı Hayy-ı Kayyûm’un dest-i kudretine münhasıran veriyor. Evet, minnetdârlık ve teşekkürü da‘vet eden ve muhabbet ve senâ hissini tahrîk eden, hayâttan sonra ‘rızk ve şifâ ve yağmur’ gibi vesîle-i şükrân şeyler dahi doğrudan doğruya Zât-ı Rezzâk-ı Şâfî’ye áid olduğunu; esbâb ve vesâit bir perde olduğunu,

هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَت۪ينُ ۞ وَ اِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْف۪ينِ ۞ وَهُوَ الَّذ۪ى يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِنْ بَعْدِ مَا قَنَطُوا

gibi âyetler ile ‘Rızk, şifâ ve yağmur, münhasıran Zât-ı Hayy-ı Kayyûm’un kudretine hástır’; perdesiz O’ndan geldiğini ifâde için káide-i Nahviyyece alâmet-i hasr ve tahsís olan هُوَ الَّذ۪ى هُوَ الرَّزَّاقُ ifâde etmiştir. İlâçlara hâsiyyetleri veren ve te’sîri halk eden, ancak o Şâfî-i Hakíkí’dir.” [413]

İHTÁR: Ba‘zı mes’eleler vardır ki; tefekkür etmeden anlaşılır. Ba‘zı mes’eleler vardır ki; anlamak için sâdece tefekkür etmek yeterlidir. Ba‘zı mes’eleler vardır ki; anlamak husúsunda sâdece ilim olsa kâfîdir. Ba‘zı mes’eleler vardır ki; sâdece tefekkür ve ilim ile elde edilmez, semâa, ya‘nî bir mürşidin irşâdına ihtiyâc duyulur. Ba‘zı mes’eleler de vardır ki; tefekküre, ilme, semâa ihtiyâ-

Lügat: muhabbet, tasarruf, tefekkür, teşekkür, udre(t), alâmet, minnet