için, Elláh’ın varlığına, ilim ve kudretinin nihâyetsizliğine delâlet eden işâretler vardır. Ateş, nasıl oluyor da yağmur yüklü bulutların arasından çıkıyor? Hayât sáhibi olan bitkiler nasıl oluyor da ölü, kurak ve çorak olan yerde bitiyor? Bütün bunları yapan bir Alîm-i Kadîr, elbette haşri getirecektir. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Sözler” adlı eserinde şöyle deniliyor:

“Her bahâr mevsiminde ihyâ-yı Arz keyfiyyetinde üç yüz bin tarzda haşrin nümûnelerini nihâyet derecede girift, biribirine karıştırdığı hâlde nihâyet derecede intizám ve temyîz ile nazar-ı beşere gösteriyor ki; bunları böyle yapan Zât’a, haşir ve Kıyâmet  ağır  olamaz.” [399]

Semâdaki faál kuvvelerin, Arz’daki münfail kuvveler üzerine izn-i İlâhî ile te’sîrleri mevcûddur. Ádetâ gökyüzü erkek, yeryüzü dişi hükmünde yaratılmıştır. Aralarında bir nev‘í izdivâc ve telkíh vardır. Semâ cânibinden gelen yağmur Arz’a nüfûz edince; emr-i İlâhî ile Arz, “maádin, nebâtât ve hayvânât” denilen üç veledi doğurur. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Mesnevî-i Nûriyye” ve “Sözler” adlı eserlerinde, semâ ve Arz arasında vukú‘ bulan bu izdivâc ve telkíhden şöyle bahsedilmektedir:

“Semâvât, ayaz, bulutsuz, yağmuru yağdıracak bir kábiliyyette olmadığı gibi; Arz da kup kuru, nebâtâtı yetiştirecek bir şekilde değildir. Sonra ikisinin de yapışıklıklarını izâle ve fetk ettik. Birisinden sular inmeğe, ötekisinden nebâtât çıkmağa başladı. Mezkûr âyetin ifâde ettiği şu ma‘nâya delâlet eden وَ جَعَلْنَا مِنَ الْمَآءِ كُلَّ شَىْءٍ حَىٍّ âyet-i kerîmesidir. Çünkü, hayvânî ve nebâtî olan hayâtları koruyan gıdâlar, ancak Arz ve semânın izdivâcından tevellüd edebilir.” [400]

 “Semâ berrâk, bulutsuz; zemîn kuru ve hayâtsız, tevellüde gayr-ı kábil bir hâlde iken; semâyı yağmurla, zemîni hazrevâtla fethedip bir nev‘í izdivâc ve telkíh súretinde bütün zî-hayâtları o sudan halk etmek, öyle bir Kadîr-i Zü’l-Celâl’in işidir ki; rû-yi zemîn, onun küçük bir bûstânı ve semânın yüz örtüsü olan bulutlar, onun bostânında  bir  süngerdir.” [401]

Lügat: keyfiyyet, tevellüd, elbette, mesnevî, udre(t), girift, mevsim, mezkûr, simin, sinin, şekil