يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِه۪ وَ يُنَزِّلُ مِنَ السَّمَآءِ مِنْ جِبَالٍ ف۪يهَا مِنْ بَرَدٍ فَيُص۪يبُ بِه۪ مَنْ يَشَآءُ وَ يَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ يَشَآءُ يَكَادُ سَنَا بَرْقِه۪ يَذْهَبُ بِاْلاَبْصَارِ

“İşte, şu âyet, mu‘cizât-ı rubûbiyyetin en mühimlerinden ve hazîne-i rahmetin en acîb perdesi olan bulutların semâvâtında yağmur yağdırmaktaki tasarrufât-ı acîbeyi beyân ederken; gûyâ bulutun eczâları cevv-i havâda dağılıp saklandığı vakit, istirâhata giden neferât misillü bir boru sesiyle toplandığı gibi, emr-i İlâhî ile toplanır, bulut teşkîl eder. Sonra küçük küçük táifeler bir ordu teşkîl eder gibi, o parça parça bulutları te’lîf edip,-Kıyâmet’te seyyâr dağlar cesâmet ve şeklinde ve rutúbet ve beyâzlık cihetinde kar ve dolu keyfiyyetinde olan- o sehâb parçalarından âb-ı hayâtı bütün zî-hayâta gönderiyor. Fakat, o göndermekte bir irâde, bir kasd görünüyor. Hâcâta göre geliyor; demek gönderiliyor. Cevv berrâk, sáfî, hîç bir şey yokken, bir mahşer-i acâib gibi dağvârî parçalar kendi kendine toplanmıyor, belki zî-hayâtı tanıyan birisidir ki, gönderiyor.

“İşte şu mesâfe-i ma‘neviyyede ‘Kadîr, Alîm, Mutasarrıf, Müdebbir, Mürebbî, Muğîs, Muhyî’ gibi esmâların matla‘ları görünüyor.” [398]

Peki, bulutlardan veyâ semâ cânibinden yağmur indikten sonra ne olur?

فَيُحْيى۪ بِهِ اْلاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا Elláh (cc), o yağmurun ardından hemen ölmüş ve kurumuş olan Arz’ı bir nefis gibi ihyâ edip, nebâtât ve hayvânâtla şenlendirir. Zîrâ, su, ma‘den-i hayâttır. İşte bak! O rahmet-i bî-nihâye sáhibi, yağmur vâsıtasıyla kış mevsiminde vefât eden Arz’ı içindekilerle berâber nasıl ihyâ ediyor? Düşün! Mâdem yağmurun yağmasıyla küre-i Arz’ın dirilmesi arasında şiddetli bir münâsebet vardır. Yeryüzünün ihyâsı ona bağlıdır. Demek, yağmuru yağdıran kim ise, küre- Arz’ı dirilten de O’dur. Kezâ, semâ álemi kimin elindeyse, küre-i Arz da O’nun elindedir. Böylece, Kur’ân tevhîdi isbât edip şirki reddeder.

Evet, Hayy ve Muhyî isimleriyle müsemmâ olan şu kâinâtın sáhibi, semâ cânibinden indirdiği su ile, ölmüş olan toprağı yeniden hayâta kavuşturur. Bütün bunlarda, bu kevnî hakíkat­leri idrâk etmek için akıllarını kullanan bir kavim

Lügat: mahşer-i acâib, küre-i arz, tasarrufât, keyfiyyet, tasarruf, neferât, gönder, mevsim, şiddet, misil, simin