cihâzâtla techîz edilmesi; elbette bir Zât-ı Kerîm’in ikrâm ve ınâyetinin eseridir. [382]

Böyle bir kerem ve ınâyet sáhibi, elbette insânı serbest ve başı boş bırakmaz. Zîrâ, âfâk ve enfüsteki bütün ni‘metlerin ucu insâna dayanır, álemdeki her şey onun menfaatine verilmiştir ve her şey ona hizmet etmektedir. [383] O Zât-ı Kerîm, bütün bu ikrâm ve ınâyetine karşı, insândan bir mukábele ister. İnsân tek başına nasıl mukábele edeceğini bilemez.  O kerîm Zât, bu maksad için kemâl-i kereminden insânlar içinden birisini peygamber olarak seçip onlara keremini ders verecek, bir fermân ile onlara ınâyetini ta‘rîf edecektir. Ta‘rîften sonra insânlardan bir kısmı, o kerem ve ınâyet sáhibini kabûl eder, bir kısmı da reddeder. Elbette, o kerem ve ınâyet sáhibi Zât’ın, Kendisini tanıyıp itáat edenlere mükâfât, inkâr ve isyân edenlere de cezâ vermesi aklen zarûrîdir. 

Acabâ, bize bu kadar kerem ve ınâyetiyle muámele eden bir Zât, bizden bir şey istemez mi? Bunun karşılığını bizden beklemez mi? Elbette, insânı bu noktada mükellef tutmak, o kerem ve ınâyetin muktezásıdır. İnsânın mükellefiyyeti ise, îmân ve ubûdiyyettir. Bu vazífeyi insâna bildiren ise, peygamberler ve semâvî kitâblardır. Öyle ise, insânın vazífesi, esere, meselâ bir meyveye bakıp kerem fiilini görmek, o kerem fiilinden kerîm bir Zât’ı bulup O’na îmân etmektir.

Demek, kerem fiilinden Kerîm’i bulmak, “îmân”dır ve insân bu vazífe ile mükelleftir. İnsân bu îmânı elde ettikten sonra, elbette îmân ettiği o kerîm Rabb’ine o hadsiz kerem ve rahmetinden dolayı şükür ve ubûdiyyetle mukábele edecektir. İnsânın vazífesi böylece tesbît edildikten sonra, haşir akídesi iki noktada isbât ediliyor:

Birinci Nokta: Mâdem álemde kerem fiili görünüyor. Eğer bu fiil, başka bir álemde dâimî bir súrette tezáhür etmezse, o zamân abesiyyet görünür. Zîrâ, bu durumda o kadar ikrâmlar boşu boşuna gider. Hem de insânlar, o kerem sáhibine adâvet ederler. “Hadsiz keremiyle bize ikrâmda bulundu, sonra da bizi yok edip götürdü” derler. Elbette, o kerîm Zât, kendi hakkında böyle bir sözü söyletmemek için kerem fiilinin dâimî bir súrette tezáhür edeceği bir memleketi halk edecektir.

Lügat: peygamber, memleket, elbette, menfaat, serbest, birinc, hadsiz, hizmet, inkâr