يَا كَر۪يمُ يَا اَللّٰهُ diyorlar. Bütün bu ikrâmlar, kendi kendisine olmadığı gibi; kendileri de ihtiyâclarını te’mîn etmekten ácizdirler. O hâlde, bu kerem fiili, ne mevcûdâta, ne de bize áid bir fiildir. Mevcûdât ve bizler sâdece ve sâdece kerîm bir Zât’ın ikrâmlarının tablacısıyız. Kerîm, yalnız Elláh’tır. Bütün bu ikrâmlar ve ihsânlar, Cennet’teki asıllarının nümûneleridir. Vazífemiz ise, bunları tadıp, asıllarına ibâdetle tálib olmaktır. Tatmaya izin var, hayvân gibi yutmaya izin yoktur. O hâlde, besmele ile o taámlara başlamak, ortada o kerîm Zât’ı hátırlamak, sonunda ise şükretmek súretiyle ibâdet dâiresine girmek; her mü’min için aslî bir vazífedir. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Sözler” adlı eserinde insânın bu aslî vazífesi şöyle îzáh edilmektedir:

“Suâl: Tablacı hükmünde olan insânlara bir fiat veriyoruz. Acabâ, asıl mal sáhibi olan Elláh, ne fiat istiyor?

“Elcevâb: Evet, o Mün‘ım-i Hakíkí, bizden o kıymetdâr ni‘metlere, mallara bedel istediği fiat ise; üç şeydir. Biri: Zikir. Biri: Şükür. Biri: Fikir’dir. Başta ‘Bismillâh’ zikirdir. Âhirde ‘Elhamdü lillâh’ şükürdür. Ortada, bu kıymetdâr hárika-i san‘at olan ni‘metler, Ehad-i Samed’in mu‘cize-i kudreti ve hediyye-i rahmeti olduğunu düşünmek ve derk etmek, fikirdir. Bir pâdişâhın kıymetdâr bir hediyyesini sana getiren bir miskin adamın ayağını öpüp, hediyye sáhibini tanımamak ne derece belâhet ise; öyle de, záhirî mün‘ımleri medih ve muhabbet edip, Mün‘ım-i Hakíkí’yi unutmak; ondan bin derece daha belâhettir.

“Ey nefis! Böyle ebleh olmamak istersen; Elláh nâmına ver, Elláh nâmına al, Elláh nâmına başla, Elláh nâmına işle. Vesselâm.” [381]

O Zât-ı Kerîm’in âfâkí dâirede böyle kerem ve ınâyetinin eserleri müşâhede edildiği gibi; enfüsî dâirede, ya‘nî insânın hılkatinde de kerem ve ınâyet-i İlâhiyyenin âsârı gáyet záhir bir súrette müşâhede edilir. İnsânın ademden vücûd sâhasına çıkması; ma‘den, nebât, hayvân olmayıp insân súretinde halk edilmesi; ona mahsús bir sîmânın bahşedilmesi; yüzüne eşyânın güzelliklerini fark eden bir göz, mesmûát álemini işitecek bir kulak, bütün kokuları alabilecek bir burun, her çeşit mat‘úmâtı tadıp tartabilecek bir dil takılması; akıl, kalb, rûh gibi ma‘nevî

Lügat: muhabbet, vesselâm, besmele, udre(t), bismil, ediyye, enfüsî, hediyy, miskin, dilir, âdiş