Mâdem bu kâinâtın sáhib ve mâliki Kerîm’dir. O hâlde, verdiğini geri almaz. Ebedî bir álemde, ebedî bir súrette, verdiği vücûd ni‘metlerini iáde edecektir. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Zerre Risâlesi”nde kâinâtta icrâ olunan kánûn-i kerem şöyle îzáh edilmektedir:

“Hem mâdem o Hálık-ı Kerîm, tenâsül kánûn-i azíminde istihdâm ettiği hayvânâta ücret olarak birer maáş gibi birer lezzet-i cüz’iyye veriyor. Ve arı ve bülbül gibi, sâir hidemât-ı Rabbâniyyede istihdâm olunan hayvânlara birer ücret-i kemâl verir. Şevk ve lezzete medâr birer makám veriyor ve şunda bir muazzam ‘Kánûn-i Kerem’in ucu görünüyor.(. …) 

“Hem mâdem Fâtır-ı Kerîm, düstûr-ı kerem iktizásıyla bir şeye verdiği makámı ve kemâli, o şeyin müddeti ve ömrü bitmesiyle, o kemâli geriye almıyor. Belki, o zî-kemâlin meyvelerini, netîcelerini, ma‘nevî hüviyyetini ve ma‘nâsını, rûhlu ise rûhunu ibká ediyor. Meselâ: Dünyâda insânı mazhar ettiği kemâlâtın ma‘nâlarını, meyvelerini ibká ediyor. Hattâ, müteşekkir bir mü’minin yediği zâil meyvelerin şükrünü, hamdini; mücessem bir meyve-i Cennet súretinde tekrâr ona veriyor. Ve şu hakíkatta muazzam bir ‘Kánûn-i Rahmet’in ucu görünüyor.” [384]

İkinci Nokta: Bu dünyâda o Kerem Sáhibini îmân ile tanıyan ve ubûdiyyetle O’nun hizmetine girenler, îmân ve ibâdetlerinin mükâfâtını almadan; ve o kerem fiilini inkâr ve red edenler ise, çoğu cezâ görmeden buradan göçüp gidiyorlar. Ölüm ile her iki táife müsâvî oluyorlar. Bu iki táifeyi berâberce öldürüp yok etmesini akıl kabûl eder mi? Hâşâ. Bu, kerem sıfatına zıd değil midir? Demek, haşir ve hesâb olacaktır. Mezkûr iki nokta, haşri iktizá ediyor. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Haşir Risâlesi”nde bu hakíkat şöyle îzáh edilmektedir:

“Hîç mümkün müdür ki; insân umûm mevcûdât içinde ehemmiyyetli bir vazífesi, ehemmiyyetli bir isti‘dâdı olsun da, insânın Rabbi de insâna bu kadar muntazam masnûátıyla Kendini tanıttırsa, mukábilinde insân îmân ile onu tanımazsa; hem bu kadar rahmetin süslü meyveleriyle Kendini sevdirse, mukábilinde insân ibâdetle kendini O’na sevdirmese; hem bu kadar bu türlü ni‘metleriyle muhabbet ve rahmetini ona gösterse, mukábilinde insân şükür ve hamdle O’na hürmet etmese; cezâsız kalsın, başı boş bırakılsın, o izzet, gayret sáhibi Zât-ı Zü’l-Celâl bir dâr-ı

Lügat: hüviyyet, muhabbet, muntazam, muazzam, teşekki, bülbül, hizmet, mezkûr, inkâr